Υπάρχουν πολλά ψυχολογικά τεστ χαρακτήρα με εικόνες που μπορούν να φανερώσουν κρυμμένα στοιχεία του χαρακτήρα σας και του τρόπου σκέψης σας. Η περιγραφή και ανάλυση του χαρακτήρα και της προσωπικότητας ενός ανθρώπου είναι μια περίπλοκη διαδικασία. Η επιστήμη της ψυχολογία και οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας ωστόσο έχουν δημιουργήσει διάφορα εργαλεία για την εξερεύνηση της ψυχής.
Κοίτα την εικόνα.
Μην την αναλύσεις.
Μην ψάξεις να βρεις «τη σωστή απάντηση».
Απλώς παρατήρησε:
Τι είδες πρώτο;
Ένα πρόσωπο;
Ένα ζώο;
Ένα αντικείμενο;
Μια μικρή λεπτομέρεια που κάποιος άλλος μπορεί να μην είχε προσέξει καθόλου;
Τα τεστ προσωπικότητας με εικόνες έχουν γίνει ιδιαίτερα δημοφιλή επειδή συνδυάζουν δύο πράγματα που μας γοητεύουν:
οπτικές ψευδαισθήσεις + περιέργεια για τον χαρακτήρα μας.
Πριν ξεκινήσουμε όμως χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Τα παρακάτω δεν είναι κλινικά ψυχολογικά τεστ και δεν μπορούν να διαγνώσουν την προσωπικότητα, τη νοημοσύνη ή κάποια ψυχική διαταραχή.
Είναι περισσότερο ένα παιχνίδι αυτοπαρατήρησης.
Και ίσως αυτό είναι που τα κάνει τόσο ενδιαφέροντα.
Πώς να κάνεις το τεστ
Για κάθε εικόνα:
- Κοίταξέ την για λίγα δευτερόλεπτα.
- Μην προσπαθήσεις να ανακαλύψεις όλα όσα κρύβονται.
- Σημείωσε το πρώτο πράγμα που αναγνώρισες.
- Μόνο μετά διάβασε την ερμηνεία.
Δεν υπάρχει σωστή ή λάθος απάντηση.
Ψυχολογικά τεστ χαρακτήρα με εικόνες
Τεστ 1: Πρόσωπο ή δύο άνθρωποι;
Κοίτα για 2–3 δευτερόλεπτα.
Τι είδες πρώτο;
Α. Ένα μεγάλο πρόσωπο
Αν παρατήρησες πρώτα το συνολικό πρόσωπο, μπορεί να έχεις μια τάση να επεξεργάζεσαι πρώτα τη μεγάλη εικόνα.
Πιθανόν να:
- αντιλαμβάνεσαι γρήγορα το γενικό νόημα,
- σχηματίζεις εύκολα μια συνολική εντύπωση,
- ενδιαφέρεσαι περισσότερο για το αποτέλεσμα παρά για κάθε μικρή λεπτομέρεια.
Β. Δύο ανθρώπους
Αν είδες πρώτα τις δύο μικρότερες φιγούρες, ίσως η προσοχή σου έλκεται περισσότερο από:
- επιμέρους στοιχεία,
- σχέσεις μεταξύ αντικειμένων,
- μικρές οπτικές λεπτομέρειες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είσαι «πιο παρατηρητικός». Απλώς η πρώτη οργάνωση της εικόνας ήταν διαφορετική.
Τεστ 2: Γάτα ή πρόσωπο;
Ποιο εμφανίστηκε πρώτο στο μυαλό σου;
Α. Η γάτα
Μια πιθανή ψυχαγωγική ερμηνεία είναι ότι προσεγγίζεις τα πράγματα περισσότερο:
- αυθόρμητα,
- διαισθητικά,
- με βάση την πρώτη εντύπωση.
Μπορεί να εμπιστεύεσαι αρκετά το:
«κάτι μου λέει ότι…»
Β. Το ανθρώπινο πρόσωπο
Αν το πρόσωπο έγινε αμέσως το κέντρο της εικόνας, μπορεί να είσαι ιδιαίτερα ευαίσθητος σε:
- ανθρώπινες εκφράσεις,
- κοινωνικά σήματα,
- πρόσωπα και συναισθήματα.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος άλλωστε είναι εξαιρετικά προσανατολισμένος στην αναγνώριση προσώπων.
Τεστ 3: Δέντρο ή δύο πρόσωπα;
Τι βλέπεις πρώτα;
Α. Ένα δέντρο
Αν κυριάρχησε πρώτα το δέντρο, πιθανόν επεξεργάστηκες την εικόνα ως ένα ενιαίο αντικείμενο.
Στην ψυχαγωγική μας ερμηνεία αυτό συνδέεται με:
- προσανατολισμό στη συνολική εικόνα,
- απλότητα στην πρώτη αξιολόγηση,
- γρήγορη κατηγοριοποίηση πληροφοριών.
Β. Δύο πρόσωπα αντικριστά
Αν αναγνώρισες αμέσως τα πρόσωπα, η προσοχή σου μπορεί να στρέφεται περισσότερο στις:
- ανθρώπινες σχέσεις,
- κοινωνικές πληροφορίες,
- αλληλεπιδράσεις.
Τεστ 4: Πεταλούδα ή δύο πρόσωπα;
Μην κοιτάξεις περισσότερο από λίγα δευτερόλεπτα.
Α. Πεταλούδα
Μπορεί να έχεις περισσότερο pattern-first τρόπο αντίληψης.
Δηλαδή ο εγκέφαλός σου συνδυάζει γρήγορα διαφορετικά στοιχεία ώστε να δημιουργήσει μια ενιαία μορφή.
Β. Πρόσωπα
Αν τα πρόσωπα ήταν το πρώτο πράγμα που αναγνώρισες, ίσως τα κοινωνικά ερεθίσματα τραβούν πιο εύκολα την προσοχή σου.
Αυτό είναι πολύ φυσιολογικό: τα πρόσωπα αποτελούν ιδιαίτερα σημαντικά οπτικά ερεθίσματα για τον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Τεστ 5: Βουνό ή λύκος;
Τι ξεχώρισες πρώτο;
Α. Το βουνό
Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι προτιμάς πρώτα:
- σταθερές μορφές,
- καθαρή δομή,
- ευρύτερα περιγράμματα.
Β. Τον λύκο
Αν ξεχώρισες αμέσως το κρυμμένο ζώο, μπορεί να έχεις μεγαλύτερη τάση να αναζητάς:
- κρυφά patterns,
- λεπτομέρειες,
- δεύτερα επίπεδα πληροφορίας.
Τεστ 6: Ζευγάρι ή κρανίο;
Εδώ η πρώτη εικόνα μπορεί να διαφέρει εντυπωσιακά από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Α. Ένα ζευγάρι
Αν είδες πρώτα δύο ανθρώπους, ίσως η προσοχή σου οργανώνει την εικόνα γύρω από:
- ανθρώπινες φιγούρες,
- κοινωνικές σκηνές,
- οικείες μορφές.
Β. Ένα κρανίο
Αν αναγνώρισες πρώτα το μεγάλο κρανίο, φαίνεται ότι ο εγκέφαλός σου έδωσε προτεραιότητα στο συνολικό περίγραμμα της σύνθεσης.
Και όχι — αυτό δεν σημαίνει ότι έχεις «σκοτεινή προσωπικότητα».
Τεστ 7: Κουκουβάγια ή δάσος;
Α. Κουκουβάγια
Αν η κρυμμένη κουκουβάγια ήταν αμέσως εμφανής, πιθανώς εντόπισες γρήγορα:
- συμμετρία,
- μάτια,
- χαρακτηριστικά ζώου.
Μια παιχνιδιάρικη ερμηνεία θα σε τοποθετούσε περισσότερο στους pattern seekers.
Β. Δάσος
Αν πρώτα είδες δέντρα και το τοπίο, μάλλον η εικόνα οργανώθηκε αρχικά ως:
περιβάλλον
και μόνο μετά ως κρυμμένη μορφή.
Τεστ 8: Πρόσωπο γυναίκας ή πουλί;
Α. Πρόσωπο
Αν το πρόσωπο εμφανίστηκε πρώτο, μπορεί να έχεις μεγαλύτερη ευαισθησία στην αναγνώριση ανθρώπινων μορφών.
Β. Πουλί
Αν αναγνώρισες πρώτα το πουλί, ίσως η μορφή και η κίνηση του σώματος ήταν πιο έντονα στοιχεία για την προσοχή σου.
Και πάλι, δεν υπάρχει «καλύτερη» απάντηση.
Τεστ 9: Πόλη ή ανθρώπινο προφίλ;
Α. Πόλη
Αν παρατήρησες πρώτα:
- κτίρια,
- δρόμους,
- παράθυρα,
ίσως η προσοχή σου ακολουθεί περισσότερο τις συγκεκριμένες λεπτομέρειες της σκηνής.
Β. Πρόσωπο
Αν από την πρώτη στιγμή όλη η πόλη έγινε για εσένα ένα τεράστιο ανθρώπινο προφίλ, ο εγκέφαλός σου φαίνεται να συνέδεσε τα μικρότερα στοιχεία σε ένα ενιαίο pattern.
Τεστ 10: Καρδιά ή δύο άνθρωποι που απομακρύνονται;
Α. Καρδιά
Αν είδες πρώτη την καρδιά, το βλέμμα σου πιθανότατα οργανώθηκε γύρω από το:
- κέντρο,
- συνολικό σχήμα,
- συμμετρικό pattern.
Β. Δύο άνθρωποι
Αν πρόσεξες πρώτα τις ανθρώπινες φιγούρες, η προσοχή σου ίσως κατευθύνθηκε περισσότερο:
- στην κίνηση,
- στους ανθρώπους,
- στη σχέση των δύο μορφών.
Τι αποτέλεσμα έχεις συνολικά;
Τώρα κοίτα όλες τις απαντήσεις σου.
Δεν χρειάζεται να μετρήσεις αυστηρά βαθμούς.
Δες περισσότερο τι μοτίβο εμφανίζεται.
Αν έβλεπες συχνότερα τη συνολική εικόνα
Για παράδειγμα:
- πρόσωπο,
- κρανίο,
- βουνό,
- καρδιά,
τότε ίσως έχεις περισσότερο global processing style.
Συχνά εντοπίζεις πρώτα:
- το γενικό σχήμα,
- τη βασική ιδέα,
- τη συνολική εντύπωση.
Στην καθημερινότητα αυτό θα μπορούσε να μοιάζει με:
«Πρώτα θέλω να καταλάβω πού πάει όλο αυτό και μετά κοιτάζω τις λεπτομέρειες.»
Αν έβλεπες συχνότερα τις κρυμμένες λεπτομέρειες
Για παράδειγμα:
- μικρές ανθρώπινες φιγούρες,
- ζώα κρυμμένα σε τοπία,
- στοιχεία μέσα στη μεγαλύτερη εικόνα,
ίσως έχεις περισσότερο detail-oriented processing.
Μπορεί να εντοπίζεις γρήγορα:
- μικρές διαφορές,
- επιμέρους στοιχεία,
- μοτίβα που άλλοι προσπερνούν.
Αν παρατηρούσες πρώτα ανθρώπινα πρόσωπα
Αυτό δεν σημαίνει ότι είσαι απαραίτητα:
«πιο κοινωνικός».
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει ισχυρή τάση να αναγνωρίζει πρόσωπα.
Ακόμη και εκεί που δεν υπάρχουν.
Γι’ αυτό βλέπουμε συχνά:
- πρόσωπα στα σύννεφα,
- πρόσωπα σε πρίζες,
- πρόσωπα σε αυτοκίνητα.
Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται pareidolia.
Bonus: Τι βλέπεις σε αυτή την εικόνα;
Κοίτα την εικόνα για πέντε δευτερόλεπτα.
Μετά ρώτησε έναν φίλο:
«Εσύ τι βλέπεις;»
Το ενδιαφέρον δεν είναι μόνο η απάντηση.
Είναι ότι δύο άνθρωποι μπορούν να κοιτούν ακριβώς το ίδιο οπτικό ερέθισμα και να οργανώνουν αρχικά την πληροφορία με διαφορετικό τρόπο.
Και αυτό μας οδηγεί στο πιο ενδιαφέρον μέρος αυτού του άρθρου.
Είναι πραγματικά επιστημονικά τα τεστ «τι βλέπεις πρώτο»;
Όχι με τον τρόπο που συχνά παρουσιάζονται στα social media.
Δεν υπάρχει επιστημονικός κανόνας όπως:
«Αν δεις πρώτο λύκο, είσαι ανεξάρτητος.»
ή:
«Αν δεις πρώτο πρόσωπο, φοβάσαι τη δέσμευση.»
Τέτοιες πολύ συγκεκριμένες ερμηνείες συνήθως δεν έχουν επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση.
Αυτό που έχει πραγματική ψυχολογική βάση είναι ότι η αντίληψη δεν είναι παθητική φωτογραφική καταγραφή της πραγματικότητας.
Ο εγκέφαλος:
- οργανώνει,
- επιλέγει,
- συμπληρώνει,
- ερμηνεύει
τις πληροφορίες που δέχεται.
Γι’ αυτό οι αμφίσημες εικόνες μπορούν πράγματι να γίνουν ενδιαφέρον παιχνίδι αντίληψης.
Αλλά δεν αποτελούν από μόνες τους πλήρες τεστ προσωπικότητας.
Γιατί δύο άνθρωποι βλέπουν διαφορετικά πράγματα στην ίδια εικόνα;
Η αντίληψη μπορεί να επηρεαστεί από:
- το πού κοιτάξαμε πρώτα,
- την αντίθεση της εικόνας,
- την προηγούμενη εμπειρία,
- τις προσδοκίες,
- το context,
- την προσοχή.
Ο εγκέφαλος προσπαθεί συνεχώς να μετατρέψει τεράστιο όγκο οπτικών πληροφοριών σε κάτι που έχει νόημα.
Γι’ αυτό μπορεί ένα σύνολο γραμμών να γίνει:
«πρόσωπο»
σε ελάχιστα χιλιοστά του δευτερολέπτου.
Τι είναι οι οπτικές ψευδαισθήσεις;
Οι οπτικές ψευδαισθήσεις είναι εικόνες στις οποίες αυτό που αντιλαμβανόμαστε:
- διαφέρει από την αντικειμενική διάταξη της εικόνας,
- μπορεί να αλλάζει,
- ή μπορεί να έχει περισσότερες από μία πιθανές ερμηνείες.
Μια αμφίσημη εικόνα μπορεί για παράδειγμα να φαίνεται:
πρώτα ως δύο πρόσωπα
και λίγο αργότερα:
ως ένα βάζο.
Και όταν πλέον αναγνωρίσεις και τα δύο, μπορεί να είναι δύσκολο να «ξεδείς» τη δεύτερη εικόνα.
Τι είναι η Gestalt ψυχολογία;
Η Gestalt ψυχολογία έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος οργανώνει τις πληροφορίες σε σύνολα και patterns.
Μία από τις βασικές ιδέες είναι ότι συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε απλώς μια συλλογή μεμονωμένων γραμμών και σχημάτων.
Τα οργανώνουμε αυτόματα σε:
- αντικείμενα,
- πρόσωπα,
- μορφές,
- ομάδες.
Γι’ αυτό ακριβώς λειτουργούν τόσο καλά πολλές οπτικές ψευδαισθήσεις.
Τι είναι η pareidolia;
Pareidolia ονομάζεται η τάση να αναγνωρίζουμε γνωστές μορφές μέσα σε ασαφή ερεθίσματα.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα πρόσωπα.
Μπορείς να δεις πρόσωπο σε:
- σύννεφο,
- βράχο,
- τοίχο,
- πρίζα,
- μπροστινό μέρος αυτοκινήτου.
Δεν σημαίνει ότι «φαντάζεσαι πράγματα» με παθολογική έννοια.
Είναι ένα συνηθισμένο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης αντίληψης.
Γιατί μας αρέσουν τόσο πολύ τα ψυχολογικά τεστ χαρακτήρα με εικόνες;
Γιατί σχεδόν όλοι έχουμε μια βασική περιέργεια:
«Τι λέει αυτό για μένα;»
Μας ενδιαφέρει να ανακαλύψουμε:
- πώς σκεφτόμαστε,
- τι μας διαφοροποιεί,
- πώς μας βλέπουν οι άλλοι,
- τι μπορεί να μην έχουμε καταλάβει για τον εαυτό μας.
Και τα visual tests έχουν ένα επιπλέον πλεονέκτημα:
είναι άμεσα.
Δεν χρειάζεται να απαντήσεις 100 ερωτήσεις.
Κοιτάς.
Επιλέγεις.
Διαβάζεις.
Γιατί πολλές περιγραφές προσωπικότητας φαίνονται «τρομακτικά σωστές»;
Εδώ υπάρχει ένα ενδιαφέρον ψυχολογικό φαινόμενο.
Ονομάζεται Barnum effect ή Forer effect.
Περιγράφει την τάση μας να θεωρούμε ότι γενικές περιγραφές προσωπικότητας είναι εξαιρετικά προσωπικές και ακριβείς.
Για παράδειγμα:
«Μερικές φορές είσαι κοινωνικός, αλλά άλλες φορές χρειάζεσαι χρόνο μόνος σου.»
Αυτό πιθανότατα ισχύει για τεράστιο αριθμό ανθρώπων.
Αλλά μπορεί να το διαβάσουμε και να σκεφτούμε:
«Ακριβώς εγώ!»
Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή όταν ένα online test φαίνεται να «ξέρει τα πάντα για εσένα» μετά από μία μόνο απάντηση.
Ποια τεστ προσωπικότητας έχουν μεγαλύτερη επιστημονική βάση;
Αν θέλουμε σοβαρότερη μέτρηση χαρακτηριστικών προσωπικότητας, η ψυχολογία χρησιμοποιεί δομημένα εργαλεία.
Ένα από τα πιο καλά μελετημένα μοντέλα είναι το Big Five.
Αξιολογεί πέντε ευρείες διαστάσεις:
- Openness – δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες,
- Conscientiousness – ευσυνειδησία,
- Extraversion – εξωστρέφεια,
- Agreeableness – συνεργατικότητα,
- Neuroticism – συναισθηματική ευαισθησία / αρνητικό συναίσθημα.
Ακόμη και αυτά όμως δεν είναι:
«Αυτός είσαι και δεν αλλάζεις.»
Περιγράφουν διαστάσεις προσωπικότητας, όχι απόλυτες κατηγορίες ανθρώπων.
Είναι τα online ψυχολογικά τεστ αξιόπιστα;
Εξαρτάται από το τεστ.
Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ:
Ψυχαγωγικού test
«Διάλεξε μια πόρτα και θα σου πούμε ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος σου.»
και:
Ψυχομετρικού εργαλείου
που έχει εξεταστεί ως προς:
- αξιοπιστία,
- εγκυρότητα,
- στάθμιση,
- τρόπο βαθμολόγησης.
Το γεγονός ότι κάτι λέγεται:
«ψυχολογικό τεστ»
δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αποτελεί επιστημονικό ψυχομετρικό εργαλείο.
Μπορεί μια εικόνα να αποκαλύψει το υποσυνείδητό μου;
Όχι με την απλή έννοια που παρουσιάζεται συχνά online.
Δεν υπάρχει αξιόπιστος κανόνας:
«Είδες πρώτο Χ, άρα το υποσυνείδητό σου κρύβει Υ.»
Η ψυχολογία της αντίληψης είναι πολύ πιο σύνθετη.
Αυτό δεν αφαιρεί τη διασκέδαση από τα τεστ.
Απλώς μας επιτρέπει να τα χρησιμοποιούμε γι’ αυτό που είναι:
ένα ενδιαφέρον παιχνίδι αντίληψης και αυτοπαρατήρησης.
Συμπέρασμα
Τα ψυχολογικά τεστ χαρακτήρα με εικόνες είναι διασκεδαστικά επειδή μας δείχνουν κάτι πραγματικά ενδιαφέρον:
δεν αντιλαμβανόμαστε όλοι ακριβώς το ίδιο πράγμα με τον ίδιο τρόπο και την ίδια στιγμή.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια εικόνα μπορεί να μας πει:
- αν είμαστε καλοί άνθρωποι,
- αν φοβόμαστε τη δέσμευση,
- αν θα πετύχουμε,
- ποιο είναι το «κρυφό τραύμα» μας.
Χρησιμοποίησε λοιπόν τα παραπάνω tests σαν αυτό που πραγματικά είναι:
ένα παιχνίδι μεταξύ εικόνας, προσοχής και εγκεφάλου.
Και αν ένα αποτέλεσμα σε έκανε να σκεφτείς:
«Χμμ… όντως το κάνω αυτό»,
τότε ίσως πέτυχε τον καλύτερο δυνατό σκοπό του:
όχι να σου πει ποιος είσαι,
αλλά να σου δώσει μια αφορμή να παρατηρήσεις λίγο καλύτερα τον εαυτό σου.
Σημαντική σημείωση
Τα παραπάνω visual tests έχουν ψυχαγωγικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αποτελούν ψυχομετρικά ή διαγνωστικά εργαλεία. Δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για διάγνωση ψυχικής διαταραχής ή ολοκληρωμένη αξιολόγηση προσωπικότητας.
