Ένα εξάνθημα που εμφανίζεται μετά την έκθεση στον ήλιο μπορεί να προκαλεί φαγούρα, κοκκινίλες, μικρά εξογκώματα, πλάκες ή ακόμη και μικρές φουσκάλες.
Συχνά χρησιμοποιούμε γενικά τον όρο «αλλεργία στον ήλιο», όμως ιατρικά δεν πρόκειται για μία και μοναδική κατάσταση.
Ο όρος περιλαμβάνει διάφορες αντιδράσεις του δέρματος στην υπεριώδη ακτινοβολία. Η πιο συχνή είναι η πολύμορφη εκ φωτός έκθυση, γνωστή διεθνώς ως polymorphic light eruption ή PMLE.
Το εξάνθημα συνήθως εμφανίζεται σε περιοχές που έχουν εκτεθεί στον ήλιο, ιδιαίτερα την άνοιξη ή στις αρχές του καλοκαιριού, όταν το δέρμα δεν έχει ακόμη συνηθίσει την αυξημένη UV έκθεση.
Ωστόσο, δεν είναι κάθε εξάνθημα μετά τον ήλιο PMLE.
Παρόμοια συμπτώματα μπορούν να προκληθούν από:
- ορισμένες αυτοάνοσες ή δερματολογικές παθήσεις.
- ηλιακό έγκαυμα,
- ιδρώα,
- ηλιακή κνίδωση,
- φάρμακα που προκαλούν φωτοευαισθησία,
- καλλυντικά ή άλλες ουσίες σε συνδυασμό με UV ακτινοβολία,
Εξανθήματα από τον ήλιο – Φωτογραφίες
Τι είναι η αλλεργία στον ήλιο;
Η «αλλεργία στον ήλιο» είναι ένας καθημερινός όρος που χρησιμοποιείται για καταστάσεις στις οποίες η έκθεση στο φως — κυρίως στην υπεριώδη ακτινοβολία — προκαλεί δερματική αντίδραση.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για αλλεργία με τον ίδιο μηχανισμό που βλέπουμε, για παράδειγμα, σε μία τροφική αλλεργία.
Οι βασικές φωτοευαίσθητες αντιδράσεις περιλαμβάνουν:
Πολύμορφη εκ φωτός έκθυση – PMLE
Η συχνότερη μορφή.
Συνήθως προκαλεί:
- έντονη φαγούρα,
- μικρά εξογκώματα,
- μεγαλύτερες υπερυψωμένες περιοχές,
- μικρές φουσκάλες,
- κάψιμο ή τσούξιμο.
Ηλιακή κνίδωση
Πιο σπάνια κατάσταση κατά την οποία εμφανίζονται πομφοί που μοιάζουν με κνίδωση μετά την έκθεση στο φως.
Φωτοαλλεργική αντίδραση
Μπορεί να συμβεί όταν κάποια ουσία — για παράδειγμα φάρμακο ή προϊόν που έχει εφαρμοστεί στο δέρμα — αλληλεπιδρά με την ακτινοβολία και πυροδοτεί ανοσολογική αντίδραση.
Φωτοτοξική αντίδραση
Είναι συχνότερη από τη φωτοαλλεργική και μπορεί επίσης να σχετίζεται με φάρμακα. Η ουσία απορροφά UV ακτινοβολία και προκαλεί άμεση βλάβη στο δέρμα, συχνά με εικόνα που θυμίζει έντονο ηλιακό έγκαυμα.
Τι είναι η PMLE;
Η polymorphic light eruption είναι μία φωτοευαίσθητη δερματική αντίδραση που εμφανίζεται μετά από έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία.
Η ακριβής αιτία δεν είναι πλήρως κατανοητή. Πιστεύεται ότι η UV ακτινοβολία προκαλεί αλλαγές στο δέρμα στις οποίες το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά.
Ο όρος «polymorphic» σημαίνει ότι δεν μοιάζει ακριβώς το ίδιο σε όλους τους ανθρώπους.
Σε έναν άνθρωπο μπορεί να εμφανίζονται μικρές βλατίδες, ενώ σε άλλον μεγαλύτερες πλάκες ή μικρές φυσαλίδες.
Πότε εμφανίζεται;
Συνήθως το εξάνθημα εμφανίζεται μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες μετά την έκθεση στον ήλιο.
Είναι ιδιαίτερα συχνό:
- την άνοιξη,
- στις αρχές του καλοκαιριού,
- μετά το πρώτο έντονο ηλιακό φως της χρονιάς,
- κατά τη διάρκεια ταξιδιού σε πιο ηλιόλουστο μέρος.
Σε αρκετούς ανθρώπους τα επεισόδια γίνονται λιγότερο συχνά καθώς προχωρά το καλοκαίρι και το δέρμα προσαρμόζεται σταδιακά στην έκθεση.
Πώς μοιάζει το εξάνθημα από τον ήλιο;
Η μορφή διαφέρει σημαντικά.
Μπορεί να εμφανιστούν:
- μικρά κόκκινα ή ροζ εξογκώματα,
- ομάδες μικρών βλατίδων,
- υπερυψωμένες πλάκες,
- μικρές φουσκάλες,
- ερυθρότητα,
- πρήξιμο,
- έντονη φαγούρα,
- κάψιμο ή τσούξιμο.
Σε πιο σκούρους τόνους δέρματος, η ερυθρότητα μπορεί να είναι πολύ λιγότερο εμφανής.
Σε ποια σημεία εμφανίζεται;
Συνήθως σε περιοχές που εκτίθενται στον ήλιο αλλά δεν εκτίθενται καθημερινά όλο τον χρόνο.
Συχνά εμφανίζεται:
- στο πάνω μέρος του στήθους,
- στο ντεκολτέ,
- στον λαιμό,
- στους ώμους,
- στα χέρια,
- στα μπράτσα,
- στα πόδια.
Το πρόσωπο επηρεάζεται λιγότερο συχνά στην κλασική PMLE, πιθανώς επειδή εκτίθεται περισσότερο στον ήλιο όλο τον χρόνο.
Κόκκινα σπυράκια μετά τον ήλιο: είναι αλλεργία;
Μπορεί να είναι PMLE, αλλά όχι απαραίτητα.
Μικρά κόκκινα σπυράκια μετά την έκθεση στον ήλιο μπορεί επίσης να σχετίζονται με:
- ιδρώα,
- θυλακίτιδα,
- ερεθισμό από αντηλιακά ή άλλα προϊόντα,
- φωτοευαισθησία από φάρμακα,
- άλλη μορφή φωτοδερματίτιδας.
Η χρονική σχέση με τον ήλιο βοηθά, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για διάγνωση.
Εξάνθημα από τον ήλιο ή ηλιακό έγκαυμα;
Δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Ηλιακό έγκαυμα
Προκαλείται από βλάβη του δέρματος λόγω υπερβολικής UV έκθεσης.
Συνήθως κυριαρχούν:
- έντονη ερυθρότητα,
- θερμότητα,
- πόνος,
- ευαισθησία,
- σε σοβαρές περιπτώσεις φουσκάλες.
PMLE
Συχνά κυριαρχούν:
- έντονη φαγούρα,
- μικρά εξογκώματα,
- πλάκες,
- μικρές φουσκάλες,
- εμφάνιση μετά από σχετικά περιορισμένη έκθεση.
Και κάτι σημαντικό:
κάποιος μπορεί να πάθει PMLE χωρίς να έχει καεί από τον ήλιο.
Εξάνθημα από ήλιο ή ιδρώα;
Η ιδρώα — γνωστή και ως prickly heat — προκαλείται όταν ο ιδρώτας παγιδεύεται στο δέρμα.
Μπορεί να προκαλεί επίσης:
- μικρά εξογκώματα,
- φαγούρα,
- τσούξιμο.
Η βασική διαφορά είναι ότι η ιδρώα συνδέεται περισσότερο με ζέστη και έντονη εφίδρωση, ενώ η PMLE σχετίζεται άμεσα με UV έκθεση.
Το NHS αναφέρει ότι οι δύο καταστάσεις μπορούν να μοιάζουν μεταξύ τους.
Πόσο διαρκεί;
Στην PMLE το εξάνθημα συνήθως υποχωρεί αν το δέρμα προστατευτεί από περαιτέρω ηλιακή έκθεση.
Το NHS αναφέρει ότι συχνά υποχωρεί μέσα σε περίπου μία εβδομάδα, ενώ η Mayo Clinic σημειώνει ότι συνήθως εξαφανίζεται χωρίς ουλές μέσα σε περίπου 10 ημέρες.
Αν συνεχίζεται η έκθεση στον ήλιο, μπορεί:
- να επιδεινωθεί,
- να διαρκέσει περισσότερο,
- να εμφανίζονται νέες βλάβες.
Γιατί μου εμφανίζεται κάθε χρόνο;
Αυτό είναι πολύ χαρακτηριστικό της PMLE.
Πολλοί άνθρωποι εμφανίζουν εξάνθημα:
- κάθε άνοιξη,
- στις πρώτες έντονες ηλιόλουστες ημέρες,
- ή στο πρώτο καλοκαιρινό ταξίδι.
Καθώς συνεχίζεται το καλοκαίρι, το δέρμα μπορεί να αναπτύξει μια μορφή σταδιακής ανοχής ή “hardening”, με αποτέλεσμα τα επεισόδια να μειώνονται.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάποιος πρέπει να προσπαθεί μόνος του να “σκληρύνει” το δέρμα με παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο.
Η UV ακτινοβολία εξακολουθεί να προκαλεί συσσωρευτική δερματική βλάβη.
Μπορεί ένα φάρμακο να προκαλεί εξάνθημα στον ήλιο;
Ναι.
Ορισμένα φάρμακα μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τη φωτοευαισθησία του δέρματος.
Οι αντιδράσεις μπορεί να είναι:
- φωτοτοξικές
- ή φωτοαλλεργικές.
Υπάρχουν πολλές κατηγορίες φαρμάκων που μπορούν να σχετίζονται με φωτοευαισθησία, επομένως δεν είναι σωστό να περιορίζεται το θέμα μόνο σε «αντιβιοτικά και αντισυλληπτικά», όπως κάνει σήμερα το παλιό άρθρο.
Αν ένα νέο εξάνθημα εμφανίστηκε αφού ξεκινήσατε:
- νέο φάρμακο,
- συμπλήρωμα,
- ή νέο προϊόν για το δέρμα,
ενημερώστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας.
Μην διακόπτετε συνταγογραφημένο φάρμακο μόνοι σας.
Μπορούν καλλυντικά ή αρώματα να προκαλέσουν αντίδραση;
Ναι.
Ορισμένα προϊόντα που εφαρμόζονται στο δέρμα μπορεί σε συνδυασμό με την ηλιακή ακτινοβολία να προκαλέσουν φωτοδερματίτιδα.
Αυτό μπορεί να συμβεί με:
- ορισμένα αρώματα,
- καλλυντικά,
- φυτικές ουσίες,
- συγκεκριμένα φάρμακα που εφαρμόζονται τοπικά.
Πώς αντιμετωπίζεται ένα ήπιο εξάνθημα από τον ήλιο;
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την πραγματική αιτία.
Στην PMLE, το βασικότερο βήμα είναι:
να σταματήσει προσωρινά η επιπλέον έκθεση στο ηλιακό φως.
Μπορούν επίσης να βοηθήσουν:
- δροσερές κομπρέσες,
- ήπια ενυδατικά / emollients,
- αποφυγή ξυσίματος,
- δροσερό περιβάλλον.
Για έντονο κνησμό ή φλεγμονή, γιατρός ή φαρμακοποιός μπορεί να προτείνει κατάλληλη θεραπεία, όπως αντιισταμινικά ή τοπικά κορτικοστεροειδή ανάλογα με την περίπτωση.
Εδώ θα έβγαζα από το παλιό άρθρο την απευθείας γενική οδηγία «βάλτε υδροκορτιζόνη ή aloe vera» ως αυτόματη θεραπεία.
Πρώτα θέλουμε να ξέρουμε περίπου τι αντιμετωπίζουμε.
Πώς προλαμβάνεται;
Προστατευτική ένδυση
Χρήσιμα είναι:
- μακριά ελαφριά ρούχα,
- καπέλο,
- ρούχα με προστασία UV όπου είναι διαθέσιμα.
Σκιά
Περιορίστε την άμεση έκθεση όταν η ακτινοβολία είναι εντονότερη.
Αντηλιακό
Για PMLE το NHS προτείνει SPF 50 ή υψηλότερο, μαζί με προστατευτικά ρούχα.
Ιδανικά χρησιμοποιείται αντηλιακό ευρέος φάσματος με προστασία τόσο από UVA όσο και UVB.
Το αντηλιακό πρέπει:
- να εφαρμόζεται πριν από την έκθεση,
- να ανανεώνεται τακτικά,
- να επαναλαμβάνεται μετά από κολύμπι ή έντονη εφίδρωση.
Αποφύγετε solarium
Η PMLE μπορεί να πυροδοτηθεί και από άλλες πηγές UV ακτινοβολίας, όπως tanning beds.
Μπορεί να βοηθήσει η φωτοθεραπεία;
Σε άτομα με σοβαρή ή επαναλαμβανόμενη PMLE, ο δερματολόγος μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να χρησιμοποιήσει ελεγχόμενη φωτοθεραπεία πριν από την περίοδο αυξημένης ηλιοφάνειας.
Ο στόχος είναι η σταδιακή προσαρμογή του δέρματος υπό ιατρικά ελεγχόμενες συνθήκες.
Αυτό δεν είναι το ίδιο με το να εκτίθεται κάποιος μόνος του επίτηδες στον ήλιο.
Πότε πρέπει να πάω σε δερματολόγο;
Αξίζει να γίνει αξιολόγηση αν:
- το εξάνθημα εμφανίζεται για πρώτη φορά,
- είναι πολύ έντονο,
- επηρεάζει μεγάλη περιοχή του σώματος,
- εμφανίζεται μετά από πολύ μικρή έκθεση,
- επανέρχεται συνεχώς,
- δεν υποχωρεί μετά από περίπου μία εβδομάδα αποφυγής ήλιου,
- εμφανίζεται πρήξιμο,
- δεν είστε βέβαιοι ότι σχετίζεται πράγματι με τον ήλιο.
Πότε ένα εξάνθημα από τον ήλιο χρειάζεται μεγαλύτερη διερεύνηση;
Φωτοευαισθησία μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να σχετίζεται και με άλλες παθήσεις.
Για αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν το εξάνθημα συνοδεύεται από:
- πόνο στις αρθρώσεις,
- μυϊκούς πόνους,
- πολύ έντονη κόπωση,
- άλλα συστηματικά συμπτώματα.
Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν είναι σωστό να θεωρείται αυτόματα «αλλεργία στον ήλιο».
Μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά ενώ παλιότερα δεν είχα πρόβλημα;
Ναι.
Η φωτοευαισθησία μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και σε άνθρωπο που παλαιότερα ανεχόταν καλά τον ήλιο.
Αυτό μπορεί να συμβεί:
- λόγω PMLE,
- μετά την έναρξη φαρμάκου,
- μετά τη χρήση νέου προϊόντος,
- λόγω άλλης δερματολογικής ή συστηματικής κατάστασης.
Άρα το «δεν μου συνέβαινε ποτέ» δεν αποκλείει μια φωτοευαίσθητη αντίδραση.
Συμπέρασμα
Τα εξανθήματα που εμφανίζονται μετά τον ήλιο δεν έχουν όλα την ίδια αιτία.
Η πολύμορφη εκ φωτός έκθυση (PMLE) είναι η συχνότερη μορφή αυτού που καθημερινά αποκαλούμε «αλλεργία στον ήλιο» και συνήθως προκαλεί κνησμώδεις βλατίδες, πλάκες ή μικρές φουσκάλες μετά την έκθεση σε UV ακτινοβολία.
Ωστόσο, ένα παρόμοιο εξάνθημα μπορεί να είναι:
- ηλιακό έγκαυμα,
- ιδρώα,
- φαρμακευτική φωτοευαισθησία,
- φωτοαλλεργική αντίδραση,
- ή άλλη δερματολογική κατάσταση.
Αν το πρόβλημα επανέρχεται ή η εικόνα δεν είναι ξεκάθαρη, η αξιολόγηση από δερματολόγο είναι πολύ πιο χρήσιμη από την αυτοδιάγνωση.
