Γιατί ερωτευόμαστε ανθρώπους που δεν είναι συναισθηματικά διαθέσιμοι; Το μοτίβο είναι παράξενα γνώριμο.
Γνωρίζεις έναν άνθρωπο.
Στην αρχή υπάρχει:
- χημεία,
- ένταση,
- ενδιαφέρον,
- ενθουσιασμός.
Αλλά όσο περνά ο χρόνος καταλαβαίνεις ότι κάτι λείπει.
Δεν ανοίγεται εύκολα.
Δεν ξέρεις ακριβώς τι αισθάνεται.
Μία σε πλησιάζει και μία απομακρύνεται.
Μπορεί να αποφεύγει:
- τη δέσμευση,
- τις δύσκολες συζητήσεις,
- την έκφραση συναισθημάτων,
- τη βαθύτερη οικειότητα.
Και αντί να μειώνεται το ενδιαφέρον σου, συμβαίνει κάτι παράδοξο:
τον θέλεις περισσότερο.
Αρχίζεις να σκέφτεσαι:
«Αν καταφέρω να με αγαπήσει πραγματικά, κάτι θα σημαίνει αυτό για μένα.»
Και χωρίς να το καταλαβαίνεις, η σχέση μετατρέπεται από:
«Μου κάνει αυτός ο άνθρωπος;»
σε:
«Μπορώ να κάνω αυτόν τον άνθρωπο να με επιλέξει;»
Τι σημαίνει «συναισθηματικά μη διαθέσιμος»;
Δεν είναι επίσημη ψυχιατρική διάγνωση.
Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει έναν άνθρωπο που δυσκολεύεται να:
- εκφράζει συναισθήματα,
- δημιουργεί βαθύτερη οικειότητα,
- είναι σταθερά συναισθηματικά παρών,
- συζητά τις ανάγκες της σχέσης,
- δείχνει ευαλωτότητα.
Μπορεί επίσης να εμφανίζεται σαν:
- υπερβολική ανάγκη ανεξαρτησίας,
- συναισθηματική απόσταση,
- αποφυγή δέσμευσης,
- ασυνέπεια.
Όμως χρειάζεται προσοχή.
Κάποιος που:
δεν θέλει σχέση μαζί σου
δεν είναι υποχρεωτικά:
«συναισθηματικά μη διαθέσιμος».
Μπορεί απλώς:
να μην θέλει τη συγκεκριμένη σχέση.
Ποια είναι τα σημάδια συναισθηματικής μη διαθεσιμότητας;
Κανένα μεμονωμένο χαρακτηριστικό δεν αρκεί.
Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο μπορεί όμως να περιλαμβάνει:
- δυσκολία να μιλήσει για συναισθήματα,
- απομάκρυνση όταν αυξάνεται η εγγύτητα,
- ασάφεια σχετικά με τη σχέση,
- δυσκολία να ζητήσει ή να δεχτεί υποστήριξη,
- έντονη προστασία της ανεξαρτησίας,
- περιορισμένη συναισθηματική ανταπόκριση.
Μπορεί να υπάρχει το μοτίβο:
σε πλησιάζω → δημιουργείται εγγύτητα → φοβάμαι → απομακρύνομαι.
Γιατί όμως μας ελκύουν άνθρωποι που δεν είναι συναισθηματικά διαθέσιμοι;
Δεν υπάρχει μία απάντηση.
Συνήθως πρόκειται για συνδυασμό:
- προσωπικής ιστορίας,
- attachment,
- αυτοεκτίμησης,
- μαθημένων μοτίβων,
- χαρακτηριστικών της ίδιας της σχέσης.
Ας τα δούμε ένα ένα.
1. Η αβεβαιότητα μπορεί να αυξάνει την προσκόλληση
Ένας άνθρωπος που είναι:
- μία ζεστός,
- μία ψυχρός,
- μία διαθέσιμος,
- μία απόμακρος
δημιουργεί αβεβαιότητα.
Και η αβεβαιότητα μπορεί να μας κάνει να ασχολούμαστε ακόμη περισσότερο.
Αρχίζεις να αναλύεις:
- μηνύματα,
- ώρες απάντησης,
- βλέμματα,
- αλλαγές συμπεριφοράς.
Δεν σκέφτεσαι απλώς:
«Μου αρέσει.»
Σκέφτεσαι:
«Τι σημαίνει αυτό που έκανε;»
Η σχέση καταλαμβάνει τεράστιο νοητικό χώρο.
2. Το attachment anxiety και ο φόβος εγκατάλειψης
Η σύγχρονη έρευνα για το adult attachment περιγράφει δύο σημαντικές διαστάσεις ανασφάλειας:
- attachment anxiety,
- attachment avoidance.
Ένας άνθρωπος με υψηλότερο attachment anxiety μπορεί να ανησυχεί έντονα:
- αν ο σύντροφος τον αγαπά,
- αν θα τον εγκαταλείψει,
- αν είναι αρκετός,
- αν ο άλλος απομακρύνεται.
Μικρά σημάδια απόστασης μπορεί να βιώνονται σαν:
μεγάλη απειλή.
Ένα μήνυμα που δεν απαντήθηκε μπορεί να γίνει:
«Κάτι άλλαξε.»
«Δεν με θέλει πια.»
«Έκανα κάτι λάθος.»
Τι συμβαίνει τότε;
Ο άνθρωπος μπορεί να ενεργοποιήσει αυτό που η attachment θεωρία ονομάζει:
hyperactivating strategies.
Για παράδειγμα:
- περισσότερα μηνύματα,
- μεγαλύτερη αναζήτηση επιβεβαίωσης,
- υπερανάλυση,
- προσπάθεια να αποκαταστήσει άμεσα την εγγύτητα.
Το παράδοξο είναι ότι όσο περισσότερο απομακρύνεται ο άλλος:
τόσο περισσότερο ενεργοποιείται η ανάγκη για σύνδεση.
3. Το attachment avoidance
Στην άλλη πλευρά μπορεί να βρίσκεται ένας άνθρωπος με υψηλότερη:
attachment avoidance.
Η έρευνα συνδέει το attachment avoidance περισσότερο με:
- δυσπιστία απέναντι στους άλλους,
- μεγαλύτερη αυτονομία,
- χαμηλότερη άνεση με την εξάρτηση,
- απομάκρυνση όταν η σχέση απαιτεί έντονη συναισθηματική εγγύτητα.
Όταν η σχέση γίνεται πιο συναισθηματικά απαιτητική, μπορεί να χρησιμοποιεί:
deactivating strategies.
Δηλαδή:
- αποστασιοποιείται,
- μειώνει τη σημασία του προβλήματος,
- αποφεύγει την έκφραση,
- προστατεύει την ανεξαρτησία του.
Ο anxious-avoidant κύκλος
Εδώ μπορεί να δημιουργηθεί ένας από τους πιο επώδυνους κύκλους στις σχέσεις.
Ο ένας φοβάται:
«θα φύγεις.»
Και πλησιάζει περισσότερο.
Ο άλλος φοβάται:
«θα χάσω την ελευθερία μου.»
Και απομακρύνεται.
Η απομάκρυνση αυξάνει το άγχος του πρώτου.
↓
Ο πρώτος πιέζει περισσότερο.
↓
Ο δεύτερος αισθάνεται μεγαλύτερη πίεση.
↓
Απομακρύνεται ακόμη περισσότερο.
Έτσι δημιουργείται το γνωστό:
pursuer–distancer pattern.
Και κανείς δεν παίρνει πραγματικά αυτό που χρειάζεται.
Αυτό σημαίνει ότι anxious και avoidant άνθρωποι «πάντα ερωτεύονται μεταξύ τους»;
Όχι.
Είναι δημοφιλές online να λέμε:
«οι anxious έλκονται πάντα από avoidants.»
Αυτό είναι υπεραπλούστευση.
Υπάρχουν όμως πραγματικά δυναμικές όπου:
- το άγχος του ενός,
- η απόσταση του άλλου
τροφοδοτούν το ένα το άλλο.
Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι attachment anxiety και avoidance μπορούν να συνδέονται με demand–withdraw μοτίβα και χαμηλότερη ικανοποίηση στη σχέση.
4. Μπερδεύουμε το άγχος με τη χημεία
Μια ασφαλής σχέση μπορεί αρχικά να φαίνεται:
- προβλέψιμη,
- σταθερή,
- ήρεμη.
Μια ασταθής σχέση μπορεί να δημιουργεί:
- ένταση,
- αγωνία,
- προσμονή,
- ανακούφιση όταν ο άλλος επιστρέφει.
Αυτή η συναισθηματική ένταση μπορεί εύκολα να ερμηνευτεί σαν:
«τρομερή χημεία».
Αλλά:
ένταση δεν σημαίνει πάντα οικειότητα.
Και:
δυσκολία δεν σημαίνει πάντα βαθύτερη αγάπη.
5. Η επιβεβαίωση αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν είναι δύσκολη
Αν κάποιος είναι διαθέσιμος και σε επιλέγει ξεκάθαρα, η αγάπη του είναι:
ασφαλής.
Αν όμως κάποιος είναι δύσκολος, απόμακρος και δεν δεσμεύεται, τότε η επιβεβαίωσή του μπορεί να αποκτήσει διαφορετική σημασία:
«Αν καταφέρω να κάνω αυτόν τον άνθρωπο να με αγαπήσει, τότε πραγματικά αξίζω.»
Άρα δεν κυνηγώ μόνο:
τον άνθρωπο.
Κυνηγώ και:
την απόδειξη της δικής μου αξίας.
6. Χαμηλή αυτοεκτίμηση και μη διαθέσιμοι σύντροφοι
Αν κάποιος βαθιά μέσα του πιστεύει:
«δεν είμαι αρκετός»,
ένας συναισθηματικά διαθέσιμος άνθρωπος μπορεί ακόμη και να δημιουργεί δυσφορία.
Γιατί;
Επειδή η ξεκάθαρη αγάπη συγκρούεται με την εσωτερική εικόνα:
«γιατί να με θέλει τόσο;»
Αντίθετα, ένας δύσκολος ή απόμακρος σύντροφος επιβεβαιώνει κάτι ήδη γνώριμο:
«Πάλι πρέπει να προσπαθήσω για να αξίζω αγάπη.»
7. Αυτό που είναι οικείο μπορεί να μοιάζει ασφαλές
Δεν επιλέγουμε πάντα σχέσεις επειδή μας κάνουν καλό.
Μερικές φορές επιλέγουμε σχέσεις επειδή:
μας είναι γνώριμες.
Αν έχεις μάθει ότι η αγάπη συνοδεύεται από:
- αβεβαιότητα,
- απόσταση,
- ανάγκη να κερδίσεις προσοχή,
τότε η ίδια δυναμική στην ενήλικη ζωή μπορεί να μην μοιάζει:
«υγιής».
Μπορεί όμως να μοιάζει:
οικεία.
Και το οικείο συχνά είναι ισχυρό.
Freud: γιατί επαναλαμβάνουμε τα ίδια σχεσιακά μοτίβα;
Η ψυχαναλυτική θεωρία του Freud προσφέρει μία ιστορικά πολύ σημαντική έννοια:
repetition compulsion — καταναγκασμός της επανάληψης.
Στην ψυχαναλυτική θεωρία, ο άνθρωπος μπορεί ασυνείδητα να επαναλαμβάνει παλαιότερες συγκρούσεις ή τραυματικά μοτίβα σε νέες καταστάσεις.
Δεν σημαίνει:
«θέλει να υποφέρει».
Η λογική είναι περισσότερο ότι κάτι άλυτο:
επανεμφανίζεται.
«Αυτή τη φορά θα τα καταφέρω»
Μια σύγχρονη, προσεκτική ανάγνωση αυτής της ιδέας μπορεί να είναι:
Ένας άνθρωπος που στο παρελθόν βίωσε αγάπη ως:
- δύσκολη,
- ασυνεπή,
- απρόβλεπτη
μπορεί να βρεθεί ξανά σε σχέσεις με παρόμοια χαρακτηριστικά.
Και κάπου να υπάρχει η φαντασίωση:
«Αυτή τη φορά θα καταφέρω να κάνω τον μη διαθέσιμο άνθρωπο να με αγαπήσει.»
Αν πετύχει:
ίσως διορθωθεί συμβολικά το παλιό τραύμα.
Αυτή είναι ψυχοδυναμική ερμηνεία, όχι ένας καθολικός νόμος της συμπεριφοράς.
Δεν επιλέγουμε συνειδητά ανθρώπους που θα μας πληγώσουν
Αυτό πρέπει να είναι ξεκάθαρο.
Το:
«επαναλαμβάνω ένα μοτίβο»
δεν σημαίνει:
«το προκαλώ επειδή μου αρέσει να υποφέρω.»
Πολλές επιλογές γίνονται μέσα από:
- προσδοκίες,
- οικειότητα,
- φόβους,
- ασυνείδητα relational scripts.
Fromm: μήπως μπερδεύουμε την αγάπη με την ανάγκη;
Ο Erich Fromm, στο έργο του γύρω από την αγάπη, έδωσε μια διαφορετική οπτική.
Για τον Fromm, η ώριμη αγάπη δεν σημαίνει:
συγχώνευση.
Ούτε:
κατοχή.
Η αγάπη επιτρέπει:
- ένωση,
- εγγύτητα,
χωρίς να εξαφανίζεται:
η ατομικότητα του άλλου.
Για τον Fromm, η ώριμη αγάπη συνδέεται με:
- φροντίδα,
- ευθύνη,
- σεβασμό,
- γνώση του άλλου.
Fromm: «θέλω να αγαπηθώ» ή «μπορώ να αγαπήσω»;
Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία της σκέψης του Fromm είναι ότι συχνά αντιμετωπίζουμε την αγάπη σαν πρόβλημα:
«πώς θα βρω τον σωστό άνθρωπο που θα με αγαπήσει;»
Αντί για:
«ποια είναι η δική μου ικανότητα να αγαπώ ώριμα;»
Έτσι η σχέση μπορεί να μετατρέπεται σε:
αναζήτηση ενός ανθρώπου που θα λύσει την ανασφάλειά μας.
Από την αγάπη στην εξάρτηση
Αν η σχέση γίνει:
«χωρίς εσένα δεν είμαι τίποτα»
τότε η σύνδεση μπορεί να πλησιάζει περισσότερο:
την εξάρτηση
παρά την ώριμη αμοιβαιότητα.
Στον Fromm, η αγάπη δεν απαιτεί να χάσει κανείς:
την ακεραιότητα και την ατομικότητά του.
Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν σκεφτόμαστε σχέσεις όπου κάποιος:
- εγκαταλείπει όρια,
- παραμελεί τον εαυτό του,
- ζει μόνο για την ανταπόκριση του άλλου.
Τι είναι η συναισθηματική εξάρτηση;
Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια κατάσταση όπου η αίσθηση:
- ασφάλειας,
- αξίας,
- συναισθηματικής σταθερότητας
εξαρτάται υπερβολικά από έναν άλλο άνθρωπο.
Μπορεί να εμφανίζεται ως:
- έντονος φόβος εγκατάλειψης,
- ανάγκη συνεχούς επιβεβαίωσης,
- δυσκολία να βάλεις όρια,
- φόβος να τελειώσεις μια κακή σχέση,
- εγκατάλειψη φίλων ή ενδιαφερόντων.
Δεν είναι το ίδιο με:
«αγαπάω πολύ».
Αγάπη ή εξάρτηση;
Μπορείς να ρωτήσεις:
«Θέλω αυτόν τον άνθρωπο ή χρειάζομαι την επιβεβαίωσή του για να αισθανθώ καλά με τον εαυτό μου;»
«Μπορώ να έχω ζωή και ταυτότητα έξω από αυτή τη σχέση;»
«Μπορώ να πω όχι χωρίς να φοβάμαι ότι θα χάσω την αγάπη του;»
«Η σχέση μου επιτρέπει να μεγαλώνω ή με κρατά σε διαρκή αγωνία;»
8 σημάδια ότι κυνηγάς τη διαθεσιμότητα και όχι τη σχέση
1. Σε ενδιαφέρει περισσότερο όταν απομακρύνεται
Όταν είναι διαθέσιμος, η ένταση μειώνεται.
Όταν απομακρύνεται:
η επιθυμία εκτοξεύεται.
2. Αναλύεις κάθε μικρή συμπεριφορά
«Γιατί απάντησε έτσι;»
«Γιατί δεν έβαλε καρδιά;»
«Γιατί έκανε δύο ώρες να απαντήσει;»
3. Ζεις από μικρές δόσεις επιβεβαίωσης
Ένα γλυκό μήνυμα μπορεί να διορθώσει:
τρεις ημέρες αβεβαιότητας.
4. Προσπαθείς να αποδείξεις ότι είσαι διαφορετικός
«Με εμένα θα ανοιχτεί.»
«Απλώς δεν έχει γνωρίσει κάποιον που να τον καταλαβαίνει.»
5. Βρίσκεις συνεχώς δικαιολογίες
«Φοβάται επειδή έχει πληγωθεί.»
Μπορεί να είναι αλήθεια.
Αλλά ακόμη κι αν είναι:
παραμένει μη διαθέσιμος σήμερα.
6. Ερωτεύεσαι περισσότερο τις δυνατότητες παρά την πραγματικότητα
Δεν αγαπάς μόνο:
αυτό που υπάρχει.
Αγαπάς και:
αυτό που θα μπορούσε να υπάρξει αν αλλάξει.
7. Η μικρή διαθεσιμότητα μοιάζει τεράστιο επίτευγμα
Αν σου ανοίξει λίγο την καρδιά του, αισθάνεσαι:
«Τα κατάφερα.»
8. Η σχέση περιστρέφεται γύρω από το πότε θα σε επιλέξει
Και όχι γύρω από:
το αν εσύ επιλέγεις εκείνον.
«Αλλά μαζί μου είναι διαφορετικός»
Μπορεί πράγματι να είναι.
Οι άνθρωποι δεν συμπεριφέρονται το ίδιο σε κάθε σχέση.
Όμως μια επικίνδυνη παγίδα είναι η ιδέα:
«Αν τον αγαπήσω αρκετά, θα θεραπεύσω τη συναισθηματική του μη διαθεσιμότητα.»
Δεν μπορούμε να:
- θεραπεύσουμε,
- αλλάξουμε,
- κάνουμε διαθέσιμο
κάποιον που δεν θέλει ή δεν μπορεί να συμμετέχει στη διαδικασία.
Συναισθηματικά μη διαθέσιμος ή απλώς introvert;
Δεν είναι το ίδιο.
Ένας εσωστρεφής άνθρωπος μπορεί να:
- χρειάζεται χρόνο μόνος του,
- είναι λιγότερο εκφραστικός,
και ταυτόχρονα να είναι:
- συναισθηματικά παρών,
- συνεπής,
- ειλικρινής,
- διαθέσιμος.
Η συναισθηματική διαθεσιμότητα δεν μετριέται από:
το πόσο πολύ μιλά κάποιος.
Μετριέται περισσότερο από το αν μπορεί να:
είναι παρών σε μια αληθινή σχέση.
Συναισθηματικά μη διαθέσιμος ή avoidant attachment;
Επίσης δεν είναι ακριβώς το ίδιο.
Το attachment avoidance είναι:
διάσταση προσκόλλησης.
Η «συναισθηματική μη διαθεσιμότητα» είναι:
ευρύτερος καθημερινός όρος.
Κάποιος μπορεί να είναι προσωρινά μη διαθέσιμος λόγω:
- πένθους,
- burnout,
- πρόσφατου χωρισμού,
- προσωπικής κρίσης.
Δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι έχει αποφευκτικό attachment.
Μπορεί ένας συναισθηματικά μη διαθέσιμος άνθρωπος να αλλάξει;
Ναι, άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν.
Αλλά η σωστή ερώτηση είναι:
«Αλλάζει πραγματικά;»
και όχι:
«Θα μπορούσε θεωρητικά να αλλάξει αν…»
Πραγματική αλλαγή φαίνεται μέσα από:
- συνέπεια,
- μεγαλύτερη επικοινωνία,
- ανάληψη ευθύνης,
- σταδιακή ανοχή στην εγγύτητα.
Όχι μόνο μέσα από:
υποσχέσεις μετά από μια κρίση.
Πότε μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;
Όταν παρατηρείς ότι:
- επαναλαμβάνεις παρόμοιες σχέσεις,
- φοβάσαι έντονα την εγκατάλειψη,
- δυσκολεύεσαι να βάλεις όρια,
- χρειάζεσαι διαρκή επιβεβαίωση,
- μένεις σε σχέσεις που σε εξαντλούν.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει να διερευνηθούν:
- attachment patterns,
- αυτοεκτίμηση,
- φόβος απόρριψης,
- οικογενειακά μοτίβα,
- σχεσιακές πεποιθήσεις.
Fromm, Freud και Attachment: τρεις διαφορετικοί φακοί
Μπορούμε να δούμε το ίδιο μοτίβο από τρεις διαφορετικές οπτικές.
Freud
Θα μας έκανε να αναρωτηθούμε:
«Τι παλιό επαναλαμβάνεται εδώ;»
Attachment theory
Θα ρωτούσε:
«Τι συμβαίνει όταν ενεργοποιείται ο φόβος εγκατάλειψης ή η δυσφορία απέναντι στην εγγύτητα;»
Fromm
Θα έθετε ένα διαφορετικό ερώτημα:
«Αυτό που ονομάζουμε αγάπη επιτρέπει σε δύο ανθρώπους να παραμένουν ολόκληροι ή έχει γίνει σχέση εξάρτησης και κατοχής;»
Κανένας από αυτούς τους φακούς δεν εξηγεί μόνος του κάθε σχέση.
Μαζί όμως μας βοηθούν να καταλάβουμε γιατί η ερωτική έλξη δεν είναι πάντα:
οδηγός συμβατότητας.
Συμπέρασμα
Γιατί λοιπόν ερωτευόμαστε ανθρώπους που δεν είναι συναισθηματικά διαθέσιμοι;
Μερικές φορές επειδή:
- μας είναι οικείοι,
- ενεργοποιούν φόβο εγκατάλειψης,
- η απόστασή τους αυξάνει την ανάγκη επιβεβαίωσης,
- έχουμε συνδέσει την αγάπη με προσπάθεια,
- επαναλαμβάνουμε γνωστά σχεσιακά μοτίβα.
Η attachment έρευνα μας βοηθά να καταλάβουμε πώς το:
άγχος εγκατάλειψης
και η:
αποφυγή οικειότητας
μπορούν να δημιουργήσουν αυτοενισχυόμενους κύκλους.
Ο Freud μάς δίνει την ιστορική ιδέα ότι:
μερικές φορές επαναλαμβάνουμε αυτό που δεν έχουμε επεξεργαστεί.
Και ο Fromm μας θυμίζει κάτι ίσως ακόμη σημαντικότερο:
η ώριμη αγάπη δεν χρειάζεται να καταστρέφει την αυτονομία ούτε να βασίζεται στην εξάρτηση.
Ίσως λοιπόν η πιο σημαντική αλλαγή συμβαίνει όταν σταματάμε να ρωτάμε:
«Πώς θα κάνω αυτόν τον άνθρωπο να γίνει διαθέσιμος;»
και αρχίζουμε να ρωτάμε:
«Γιατί χρειάζομαι να κερδίσω την αγάπη κάποιου που δεν μπορεί να μου τη δώσει με τον τρόπο που χρειάζομαι;»
Και μετά:
«Τι θα άλλαζε αν άρχιζα να θεωρώ τη συναισθηματική διαθεσιμότητα προϋπόθεση της σχέσης και όχι βραβείο που πρέπει να κερδίσω;»
Αποποίηση ευθύνης
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί διάγνωση. Οι όροι «συναισθηματικά μη διαθέσιμος», «anxious» και «avoidant» συχνά χρησιμοποιούνται υπερβολικά στα social media και δεν πρέπει να λειτουργούν ως ετικέτες ή διαγνώσεις για έναν σύντροφο. Αν ένα επαναλαμβανόμενο σχεσιακό μοτίβο προκαλεί σημαντική δυσφορία, μπορεί να διερευνηθεί με κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.




