Ένας πόνος στο κεφάλι.
Μια ταχυκαρδία.
Ένα μούδιασμα.
Μια ζάλη.
Ένα περίεργο σημάδι στο δέρμα.
Και σχεδόν αμέσως εμφανίζεται η σκέψη:
«Κι αν είναι κάτι σοβαρό;»
Μετά έρχεται η δεύτερη:
«Κι αν αυτή τη φορά δεν είναι άγχος;»
Και κάπως έτσι, κάτι που ξεκίνησε σαν μια απλή σωματική αίσθηση μπορεί να μετατραπεί σε ώρες:
- αναζήτησης στο Google,
- ελέγχου του σώματος,
- μέτρησης παλμών,
- διάβασμα συμπτωμάτων,
- ερωτήσεων σε φίλους,
- ραντεβού με γιατρούς,
- και φόβου ότι «κάτι μου έχουν χάσει».
Όταν αυτό συμβαίνει συχνά και αρχίζει να καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας, μπορεί να μιλάμε για άγχος υγείας.
Τι είναι το άγχος υγείας;
Το άγχος υγείας είναι η έντονη και επίμονη ανησυχία ότι:
- έχουμε ήδη κάποια σοβαρή ασθένεια,
- ή πρόκειται να πάθουμε κάτι σοβαρό.
Μπορεί να υπάρχουν πραγματικά σωματικά συμπτώματα.
Μπορεί όμως και να υπάρχουν μόνο:
- φυσιολογικές αισθήσεις του σώματος,
- μικρές ενοχλήσεις,
- ή πολύ ήπια συμπτώματα.
Στην illness anxiety disorder, αυτό που προκαλεί τη μεγαλύτερη δυσφορία συχνά δεν είναι το ίδιο το σύμπτωμα, αλλά η ερμηνεία ότι το σύμπτωμα σημαίνει σοβαρή νόσο. Mayo Clinic
Είναι το ίδιο με την «υποχονδρία»;
Ο όρος «υποχονδρία» χρησιμοποιείται ακόμα στην καθημερινή γλώσσα, αλλά θεωρείται παλιότερος όρος.
Σήμερα μπορεί να χρησιμοποιείται ο όρος illness anxiety disorder, δηλαδή διαταραχή άγχους ασθένειας, όταν υπάρχει επίμονη και υπερβολική ανησυχία για σοβαρή νόσο. Mayo Clinic
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που φοβάται την υγεία του έχει απαραίτητα διαταραχή.
Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο:
«Ανησύχησα για ένα σύμπτωμα και το έλεγξα.»
και στο:
«Σχεδόν κάθε μέρα πιστεύω ότι έχω κάτι σοβαρό και δεν μπορώ να σταματήσω να το σκέφτομαι.»
Πώς ξεκινά συνήθως;
Το άγχος υγείας μπορεί να ξεκινήσει μετά από:
- έναν πραγματικό φόβο υγείας,
- σοβαρή ασθένεια δική μας,
- ασθένεια κοντινού ανθρώπου,
- απώλεια,
- περίοδο έντονου στρες,
- ένα σύμπτωμα που τρόμαξε πολύ,
- ή ακόμη και ένα άρθρο ή βίντεο για κάποια ασθένεια.
Η Mayo Clinic αναφέρει ότι σημαντικό στρες, προηγούμενες εμπειρίες ασθένειας και έντονη ενασχόληση με πληροφορίες υγείας μπορεί να συνδέονται με το άγχος υγείας. Mayo Clinic
Ο κύκλος του άγχους υγείας
Ο μηχανισμός συχνά μοιάζει κάπως έτσι:
1. Παρατηρώ κάτι στο σώμα μου
Για παράδειγμα:
- ταχυκαρδία,
- πονοκέφαλο,
- ζάλη,
- μυϊκό σφίξιμο,
- αίσθημα αδυναμίας.
2. Το ερμηνεύω καταστροφικά
«Μήπως είναι έμφραγμα;»
«Μήπως είναι όγκος;»
«Μήπως είναι σκλήρυνση κατά πλάκας;»
«Μήπως θα λιποθυμήσω;»
3. Το άγχος αυξάνεται
Και το ίδιο το άγχος μπορεί να δημιουργήσει:
- περισσότερη ταχυκαρδία,
- δύσπνοια,
- τρέμουλο,
- μούδιασμα,
- μυϊκή ένταση,
- ζάλη.
4. Τα νέα συμπτώματα φαίνονται σαν επιβεβαίωση
«Να, χειροτέρεψε. Κάτι έχω.»
5. Ξεκινά ο έλεγχος
- Google,
- μέτρηση παλμών,
- έλεγχος πίεσης,
- καθρέφτης,
- ψάξιμο λεμφαδένων,
- ερωτήσεις σε άλλους,
- γιατροί,
- εξετάσεις.
6. Έρχεται προσωρινή ανακούφιση
«Ο γιατρός είπε ότι είμαι καλά.»
7. Ο φόβος επιστρέφει
«Ναι, αλλά μήπως δεν το είδε;»
Και ο κύκλος ξεκινά πάλι. Αυτός ο τύπος κύκλου περιγράφεται και σε CBT μοντέλα άγχους υγείας. CCI Health
Γιατί το σώμα μου δίνει συνέχεια «συμπτώματα»;
Επειδή το σώμα μας πάντα παράγει αισθήσεις.
Συνήθως δεν τους δίνουμε σημασία.
Όταν όμως υπάρχει άγχος υγείας, η προσοχή γίνεται πολύ πιο στενή.
Ξαφνικά παρατηρούμε:
- κάθε χτύπο της καρδιάς,
- κάθε μυϊκό τίναγμα,
- κάθε αλλαγή στην αναπνοή,
- κάθε αίσθηση στο κεφάλι,
- κάθε μικρό πρήξιμο,
- κάθε αλλαγή στην πέψη.
Όσο περισσότερο κοιτάμε, τόσο περισσότερα βρίσκουμε.
Και όσο περισσότερα βρίσκουμε, τόσο περισσότερο φοβόμαστε.
Γιατί η ταχυκαρδία με τρομάζει τόσο;
Η καρδιά είναι ένα πολύ συχνό επίκεντρο του άγχους υγείας.
Μια απλή αύξηση παλμών μπορεί να ερμηνευτεί ως:
«Κάτι πάει στραβά με την καρδιά μου.»
Το πρόβλημα είναι ότι ο φόβος ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα.
Άρα:
φοβάμαι → ανεβαίνουν οι παλμοί → βλέπω τους παλμούς → φοβάμαι περισσότερο.
Το ίδιο μπορεί να συμβεί με:
- αναπνοή,
- ζάλη,
- πίεση στο στήθος,
- μυϊκό σφίξιμο.
Γιατί φοβάμαι ότι θα πάθω έμφραγμα;
Ο φόβος καρδιακού επεισοδίου είναι πολύ συχνός σε ανθρώπους με άγχος ή κρίσεις πανικού.
Ο λόγος είναι ότι το άγχος μπορεί να δημιουργήσει πραγματικές σωματικές αισθήσεις όπως:
- ταχυκαρδία,
- πίεση στο στήθος,
- δύσπνοια,
- εφίδρωση,
- τρέμουλο.
Αυτές οι αισθήσεις μοιάζουν αρκετά «ιατρικές» ώστε ο εγκέφαλος να τις ερμηνεύσει ως απειλή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πόνος στο στήθος πρέπει να αποδίδεται στο άγχος.
Σημαίνει ότι μετά από κατάλληλο ιατρικό έλεγχο, η επαναλαμβανόμενη καταστροφική ερμηνεία κάθε παρόμοιας αίσθησης μπορεί να αποτελεί μέρος του άγχους υγείας.
Γιατί φοβάμαι συνέχεια ότι έχω καρκίνο;
Ο καρκίνος είναι ένα από τα συχνότερα θέματα στο άγχος υγείας επειδή:
- είναι σοβαρή ασθένεια,
- πολλά συμπτώματα είναι μη ειδικά,
- υπάρχει μεγάλη έκθεση σε ιστορίες ασθενών online,
- και η αβεβαιότητα είναι δύσκολο να εξαλειφθεί εντελώς.
Έτσι ένα μικρό σύμπτωμα μπορεί να οδηγήσει σε:
«Αυτό το ίδιο σύμπτωμα είχε κάποιος πριν διαγνωστεί.»
Το internet κάνει αυτή τη σύνδεση πολύ εύκολη.
Γιατί το Google κάνει τα πράγματα χειρότερα;
Επειδή όταν ψάχνουμε:
«πονοκέφαλος αιτίες»
δεν ψάχνουμε ουδέτερα.
Συνήθως ψάχνουμε με την ερώτηση:
«Μήπως είναι κάτι σοβαρό;»
Και από δεκάδες πιθανές αιτίες, η προσοχή κολλάει στις πιο απειλητικές.
Η Mayo Clinic προτείνει μάλιστα περιορισμό της συνεχούς αναζήτησης ασθενειών στο internet, επειδή μπορεί να αυξήσει σύγχυση και άγχος. Mayo Clinic
Τι είναι η cyberchondria;
Ο όρος cyberchondria χρησιμοποιείται για την επαναλαμβανόμενη online αναζήτηση πληροφοριών υγείας που τελικά:
- δεν καθησυχάζει,
- αλλά αυξάνει το άγχος.
Μπορεί να ξεκινήσεις με:
«Θα ψάξω 5 λεπτά για να ηρεμήσω.»
και μία ώρα μετά να έχεις διαβάσει για:
- νευρολογικές παθήσεις,
- καρκίνο,
- καρδιοπάθειες,
- σπάνια σύνδρομα.
Γιατί δεν με καθησυχάζουν οι εξετάσεις;
Αυτό είναι από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία.
Ας πούμε ότι κάνεις εξετάσεις.
Όλα βγαίνουν φυσιολογικά.
Νιώθεις ανακούφιση για λίγες ώρες ή ημέρες.
Μετά εμφανίζεται:
«Ναι, αλλά μήπως χρειάζομαι άλλη εξέταση;»
ή:
«Κι αν δεν φάνηκε ακόμη;»
ή:
«Μήπως ο γιατρός δεν το πήρε αρκετά σοβαρά;»
Η Mayo Clinic αναφέρει ότι άνθρωποι με illness anxiety disorder μπορεί να παίρνουν λίγη ή καθόλου διαβεβαίωση ακόμη και μετά από αρνητικές εξετάσεις. Mayo Clinic
Γιατί ζητάω συνέχεια reassurance;
Το reassurance μπορεί να είναι:
- «Πιστεύεις ότι έχω κάτι;»
- «Σου φαίνεται φυσιολογικό αυτό;»
- «Είσαι σίγουρος ότι δεν είναι σοβαρό;»
Τη στιγμή που παίρνεις την απάντηση:
«Όχι, δεν είναι τίποτα»
το άγχος πέφτει.
Και ακριβώς αυτό μπορεί να κάνει το reassurance εθιστικά ανακουφιστικό.
Το πρόβλημα είναι ότι ο εγκέφαλος μαθαίνει:
«Για να νιώσω ασφαλής, πρέπει κάποιος άλλος να με διαβεβαιώσει.»
Έτσι η επόμενη αμφιβολία γίνεται ακόμη πιο δύσκολη.
Η Mayo Clinic σημειώνει ότι η επαναλαμβανόμενη reassurance μπορεί μερικές φορές να επιδεινώνει το πρόβλημα αντί να το λύνει. Mayo Clinic
Έλεγχος του σώματος: πότε γίνεται πρόβλημα;
Το να ελέγξεις κάτι στο σώμα σου μία φορά είναι φυσιολογικό.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν γίνεται:
- δεκάδες φορές την ημέρα,
- με συγκεκριμένο τελετουργικό,
- με συνεχή σύγκριση,
- μέχρι να «νιώσεις σίγουρος».
Παραδείγματα:
- πιέζω συνέχεια έναν λεμφαδένα,
- μετράω παλμούς κάθε λίγο,
- κοιτάζω τις κόρες των ματιών,
- μετράω πίεση πολλές φορές,
- συγκρίνω τα δύο χέρια,
- ελέγχω αν «μουδιάζει πραγματικά».
Το παράδοξο είναι ότι ο συνεχής έλεγχος μπορεί να δημιουργήσει ακόμη και περισσότερες αισθήσεις, επειδή τρίβουμε, πιέζουμε ή παρατηρούμε συνεχώς την περιοχή.
Μπορεί κάποιος να κάνει το αντίθετο και να αποφεύγει τους γιατρούς;
Ναι.
Το άγχος υγείας δεν σημαίνει πάντα ότι κάποιος επισκέπτεται συνεχώς γιατρούς.
Μερικοί αποφεύγουν:
- εξετάσεις,
- νοσοκομεία,
- ιατρικές ειδήσεις,
- ακόμη και να αγγίξουν μια περιοχή,
επειδή φοβούνται:
«Αν πάω, θα μου βρουν κάτι.»
Η illness anxiety disorder μπορεί να περιλαμβάνει είτε υπερβολική αναζήτηση ιατρικής φροντίδας είτε αποφυγή της. Mayo Clinic
Άγχος υγείας ή πραγματική ασθένεια;
Αυτή είναι η ερώτηση που κρατά πολλούς ανθρώπους εγκλωβισμένους:
«Κι αν αυτή τη φορά είναι πραγματικό;»
Η απάντηση δεν είναι:
«Όλα είναι άγχος.»
Ένα νέο, επίμονο ή ανησυχητικό σύμπτωμα χρειάζεται κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Το πρόβλημα είναι όταν, μετά από λογικό και επαρκή έλεγχο, το μυαλό ζητά ξανά και ξανά 100% βεβαιότητα.
Και 100% βεβαιότητα για την υγεία δεν μπορεί να υπάρξει.
Το πραγματικό πρόβλημα μπορεί να είναι η αβεβαιότητα
Συχνά το άγχος υγείας δεν λέει:
«Θέλω να ξέρω ότι πιθανότατα είμαι καλά.»
Λέει:
«Θέλω να είμαι απολύτως βέβαιος ότι δεν πρόκειται να πάθω τίποτα.»
Και εκεί βρίσκεται η παγίδα.
Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να έχει απόλυτη βεβαιότητα για:
- την υγεία,
- το μέλλον,
- το σώμα του.
Όσο περισσότερο προσπαθούμε να εξαφανίσουμε κάθε αβεβαιότητα, τόσο περισσότερο ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι η αβεβαιότητα είναι επικίνδυνη.
Γιατί φοβάμαι περισσότερο όταν ακούω ότι κάποιος αρρώστησε;
Γιατί ο εγκέφαλος λειτουργεί έντονα με παραδείγματα.
Αν ακούσεις:
«Ένας άνθρωπος 35 ετών έπαθε έμφραγμα»
ξαφνικά αυτό μοιάζει πολύ πιο πιθανό.
Όχι επειδή άλλαξε αντικειμενικά ο προσωπικός σου κίνδυνος εκείνη τη στιγμή.
Αλλά επειδή το παράδειγμα έγινε διαθέσιμο και ζωντανό στο μυαλό σου.
Και τα social media;
Τα social media μπορούν να δημιουργήσουν τεράστια παραμόρφωση.
Βλέπουμε:
- «νόμιζα ότι ήταν απλώς πονοκέφαλος»,
- «οι 5 πρώτες ενδείξεις καρκίνου»,
- «αυτό το σημάδι δεν πρέπει να αγνοήσεις»,
- προσωπικές ιστορίες σπάνιων ασθενειών.
Το περιεχόμενο αυτό συχνά είναι φτιαγμένο για να τραβά προσοχή.
Και ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να τραβήξει προσοχή είναι:
φόβος + προσωπική ταύτιση.
Πώς ξεπερνιέται το άγχος υγείας;
Ένας βασικός στόχος δεν είναι να πειστείς:
«Δεν θα πάθω ποτέ τίποτα.»
Αυτό θα ήταν αδύνατο.
Ο στόχος είναι να μάθεις:
«Μπορώ να αντιμετωπίζω την αβεβαιότητα χωρίς να ελέγχω, να ψάχνω και να ζητάω διαβεβαίωση κάθε φορά.»
Η CBT είναι μία από τις βασικές θεραπευτικές προσεγγίσεις για το άγχος υγείας. Mayo Clinic
Τι κάνει η CBT στο άγχος υγείας;
Μπορεί να βοηθήσει να αναγνωριστούν:
- οι καταστροφικές ερμηνείες,
- οι συμπεριφορές ελέγχου,
- η αναζήτηση reassurance,
- η αποφυγή,
- η δυσκολία με την αβεβαιότητα.
Στόχος είναι σταδιακά να αλλάξει η σχέση με τις σωματικές αισθήσεις και όχι να υπάρχει συνεχής ανάγκη για νέες εξετάσεις. Mayo Clinic
Πρώτο βήμα: παρατήρησε τον κύκλο
Την επόμενη φορά που θα τρομάξεις από ένα σύμπτωμα, σημείωσε:
- Τι ένιωσα στο σώμα μου;
- Ποια ήταν η πρώτη μου σκέψη;
- Πόσο πιθανό θεώρησα το χειρότερο σενάριο;
- Τι έκανα για να καθησυχαστώ;
- Πόσο κράτησε η ανακούφιση;
Αυτό βοηθά να δεις κάτι πολύ σημαντικό:
πολλές φορές το πρόβλημα δεν τελειώνει όταν κάνεις τον έλεγχο.
Απλώς μηδενίζει προσωρινά και ξαναρχίζει.
Δεύτερο βήμα: μείωσε σταδιακά τον έλεγχο
Αν μετράς παλμούς 20 φορές την ημέρα, ο στόχος δεν χρειάζεται να είναι:
«Από αύριο ποτέ ξανά.»
Μπορεί να είναι:
- 15 φορές,
- μετά 10,
- μετά 5,
- και σταδιακά λιγότερο.
Το ίδιο ισχύει για:
- Google,
- πίεση,
- ψηλάφηση,
- φωτογραφίες,
- reassurance.
Τρίτο βήμα: καθυστέρησε το Google
Όταν εμφανιστεί η παρόρμηση:
«Πρέπει να ψάξω τώρα»
δοκίμασε να πεις:
«Θα το ψάξω σε 30 λεπτά.»
Μερικές φορές μέχρι τότε το άγχος έχει ήδη μειωθεί.
Ο στόχος είναι να σπάσει η σύνδεση:
σύμπτωμα → άμεσο Google.
Τέταρτο βήμα: σταμάτα να κυνηγάς 100% βεβαιότητα
Αν έχεις αξιολογηθεί σωστά από γιατρό και δεν υπάρχει νέα σημαντική αλλαγή, τότε μπορεί να χρειάζεται να αντέξεις τη σκέψη:
«Δεν μπορώ να έχω απόλυτη βεβαιότητα.»
Αυτό ακούγεται τρομακτικό.
Αλλά στην πραγματικότητα είναι δεξιότητα που όλοι χρειαζόμαστε για να ζούμε.
Πέμπτο βήμα: γύρνα την προσοχή έξω από το σώμα
Όταν κάποιος βρίσκεται συνεχώς σε «εσωτερικό scanner», κάθε αίσθηση γίνεται τεράστια.
Δοκίμασε να επαναφέρεις την προσοχή σε:
- τη συζήτηση που κάνεις,
- τη δουλειά σου,
- τη μουσική,
- το περιβάλλον,
- μια βόλτα,
- μια δραστηριότητα.
Όχι για να «καταπιέσεις» το σύμπτωμα.
Αλλά για να μη γίνει το σώμα το μοναδικό πράγμα που παρατηρείς όλη την ημέρα.
Πρέπει να αποφεύγω εντελώς τις ιατρικές εξετάσεις;
Όχι.
Αυτό θα ήταν το άλλο άκρο.
Ο στόχος είναι λογική και συντονισμένη ιατρική φροντίδα, όχι ούτε:
- συνεχείς εξετάσεις χωρίς νέα ένδειξη,
- ούτε πλήρης αποφυγή γιατρών.
Η Mayo Clinic προτείνει σταθερή συνεργασία με έναν επαγγελματία υγείας και λογικά όρια στις επαναλαμβανόμενες εξετάσεις και παραπομπές. Mayo Clinic
Τι να κάνω όταν εμφανίζεται ένα νέο σύμπτωμα;
Ένας πιο ισορροπημένος τρόπος είναι:
- να δεις πόσο έντονο είναι,
- πόσο διαρκεί,
- αν αλλάζει,
- αν υπάρχουν red flags,
- και αν χρειάζεται ιατρικός έλεγχος.
Όχι:
«Δεν είναι ποτέ τίποτα.»
Αλλά ούτε:
«Κάθε αίσθηση είναι πιθανή καταστροφή.»
Πότε χρειάζεται γιατρός;
Νέα, έντονα, επίμονα ή ανεξήγητα σωματικά συμπτώματα πρέπει να αξιολογούνται κατάλληλα.
Αν όμως έχει υπάρξει επαρκής έλεγχος και η ανησυχία συνεχίζει να κυριαρχεί:
- για ώρες καθημερινά,
- παρά τις διαβεβαιώσεις,
- με συνεχείς ελέγχους,
- με φόβο για πολλές διαφορετικές ασθένειες,
τότε αξίζει να αντιμετωπιστεί και το ίδιο το άγχος υγείας.
Πότε χρειάζεται ψυχολόγος;
Όταν ο φόβος:
- καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας,
- επηρεάζει εργασία ή σχέσεις,
- οδηγεί σε συνεχή Google,
- σε επαναλαμβανόμενες εξετάσεις,
- σε αποφυγή δραστηριοτήτων,
- ή σε έντονη ανάγκη για reassurance.
Η ψυχοθεραπεία, και ιδιαίτερα η CBT, μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά. Mayo Clinic
Το πιο δύσκολο βήμα: να σταματήσεις να προσπαθείς να νιώσεις «απόλυτα ασφαλής»
Το άγχος υγείας συχνά σε πείθει ότι:
«Μόλις κάνω αυτή την τελευταία εξέταση, θα ηρεμήσω.»
«Μόλις μου πει άλλος ένας γιατρός ότι είμαι καλά, τελείωσε.»
«Μόλις καταλάβω ακριβώς τι είναι αυτή η αίσθηση, θα σταματήσω.»
Αλλά πολλές φορές εμφανίζεται απλώς η επόμενη αμφιβολία.
Η πραγματική αλλαγή αρχίζει όταν η ερώτηση πάψει να είναι:
«Πώς θα αποδείξω ότι είμαι 100% ασφαλής;»
και γίνει:
«Πώς μπορώ να συνεχίσω τη ζωή μου παρότι δεν έχω 100% βεβαιότητα;»
Συμπέρασμα
Το «φοβάμαι συνέχεια ότι θα πάθω κάτι» μπορεί να γίνει εξαντλητικό.
Ο άνθρωπος μπορεί να ζει με την αίσθηση ότι:
- το σώμα του είναι συνεχώς ύποπτο,
- κάθε σύμπτωμα σημαίνει κίνδυνο,
- κάθε εξέταση ίσως κάτι έχασε,
- και κάθε ήρεμη ημέρα μπορεί ξαφνικά να ανατραπεί.
Το άγχος υγείας δεν σημαίνει ότι κάποιος «τα φαντάζεται».
Το άγχος είναι πραγματικό.
Οι σωματικές αισθήσεις μπορεί επίσης να είναι πραγματικές.
Αυτό που συχνά χρειάζεται να αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύονται και αντιμετωπίζονται αυτές οι αισθήσεις.
Ο στόχος δεν είναι να σταματήσεις να φροντίζεις την υγεία σου.
Είναι να μπορείς να τη φροντίζεις χωρίς ο φόβος της ασθένειας να καταλαμβάνει ολόκληρη τη ζωή σου.
Αποποίηση ευθύνης
Το περιεχόμενο του Psychopolis έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά ιατρική ή ψυχολογική αξιολόγηση. Νέα, έντονα ή επίμονα σωματικά συμπτώματα χρειάζονται κατάλληλη ιατρική διερεύνηση. Αν μετά από ιατρικό έλεγχο η ανησυχία για την υγεία παραμένει έντονη και επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα, μπορεί να είναι χρήσιμη η αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.
