Η Γνωσιακή (Γνωστική) Συμπεριφορική Θεραπεία, γνωστή διεθνώς ως CBT – Cognitive Behavioural Therapy, είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας που εξετάζει τη σχέση ανάμεσα σε:
- σκέψεις,
- συναισθήματα,
- σωματικές αντιδράσεις,
- συμπεριφορές.
Η βασική ιδέα είναι ότι αυτά τα στοιχεία δεν λειτουργούν ανεξάρτητα.
Αλληλεπιδρούν συνεχώς.
Για παράδειγμα:
Κατάσταση
Πρέπει να μιλήσω μπροστά σε κόσμο.
Σκέψη
«Θα κολλήσω και όλοι θα καταλάβουν ότι είμαι αγχωμένος.»
Συναίσθημα
Άγχος και ντροπή.
Σωματικές αντιδράσεις
- ταχυκαρδία,
- ιδρώτας,
- τρέμουλο.
Συμπεριφορά
Ακυρώνω την παρουσίαση.
Αυτό μπορεί να μειώσει προσωρινά το άγχος.
Ταυτόχρονα όμως μπορεί να διδάξει στον εγκέφαλο:
«Καλά έκανα και απέφυγα την κατάσταση. Πράγματι ήταν επικίνδυνη.»
Έτσι η αποφυγή μπορεί να συντηρήσει τον φόβο.
Η CBT προσπαθεί να εντοπίσει τέτοιους κύκλους και να τους αλλάξει.
Τι σημαίνει «γνωσιακή» και τι «συμπεριφορική»;
Η ονομασία περιγράφει τους δύο βασικούς πυλώνες της θεραπείας.
Γνωσιακό κομμάτι
Αφορά:
- σκέψεις,
- υποθέσεις,
- ερμηνείες,
- πεποιθήσεις.
Για παράδειγμα:
«Αν κάνω ένα λάθος, όλοι θα καταλάβουν ότι είμαι ανίκανος.»
Η θεραπεία μπορεί να εξετάσει:
- Ποια στοιχεία υποστηρίζουν αυτή τη σκέψη;
- Ποια στοιχεία δεν την υποστηρίζουν;
- Υπάρχει άλλη πιθανή ερμηνεία;
- Τι θα έλεγα σε έναν φίλο μου στην ίδια κατάσταση;
Συμπεριφορικό κομμάτι
Αφορά αυτά που κάνουμε — ή αποφεύγουμε να κάνουμε.
Για παράδειγμα:
«Φοβάμαι τα ασανσέρ, επομένως ανεβαίνω πάντα δέκα ορόφους από τις σκάλες.»
Η αποφυγή μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση.
Μακροπρόθεσμα όμως μπορεί να κρατά τον φόβο ζωντανό.
Η CBT επομένως δεν είναι μόνο:
«αλλάζω τον τρόπο που σκέφτομαι».
Είναι επίσης:
«αλλάζω τον τρόπο με τον οποίο αντιδρώ και δοκιμάζω στην πράξη νέες συμπεριφορές».
Η CBT αλλάζει τις αρνητικές σκέψεις σε θετικές;
Αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις.
Η CBT δεν έχει στόχο να μετατρέψει:
«Σίγουρα θα αποτύχω»
σε:
«Σίγουρα θα είμαι τέλειος».
Και οι δύο σκέψεις μπορεί να είναι μη ρεαλιστικές.
Ο στόχος είναι περισσότερο να φτάσουμε σε κάτι όπως:
«Μπορεί να κάνω λάθη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα αποτύχω συνολικά.»
ή:
«Δεν μπορώ να ξέρω εκ των προτέρων τι θα σκεφτούν οι άλλοι.»
Άρα η CBT επιδιώκει περισσότερο:
- ισορροπημένη,
- ευέλικτη,
- τεκμηριωμένη
σκέψη.
Όχι υποχρεωτικά:
«θετική σκέψη».
Από πού προέρχεται η CBT;
Η σύγχρονη CBT αναπτύχθηκε από τη σύνθεση δύο μεγάλων θεραπευτικών παραδόσεων:
- της συμπεριφορικής θεραπείας,
- της γνωσιακής θεραπείας.
Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της γνωσιακής θεραπείας είχε ο ψυχίατρος Aaron T. Beck, ο οποίος αρχικά εργάστηκε ιδιαίτερα με την κατάθλιψη.
Παράλληλα, η συμπεριφορική παράδοση είχε ήδη αναπτύξει τεχνικές βασισμένες:
- στη μάθηση,
- στην έκθεση,
- στην αλλαγή συμπεριφοράς.
Με την πάροδο του χρόνου δημιουργήθηκε μια ευρύτερη οικογένεια γνωσιακών και συμπεριφορικών θεραπειών.
Σήμερα η CBT δεν αποτελεί μία μόνο τεχνική.
Είναι ολόκληρη οικογένεια θεραπευτικών μοντέλων.
Πώς λειτουργεί η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία;
Στην CBT ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος δουλεύουν συνήθως συνεργατικά.
Δεν είναι μια διαδικασία όπου ο θεραπευτής λέει:
«Εγώ ξέρω τι σκέφτεσαι λάθος και θα στο διορθώσω.»
Αντίθετα, προσπαθούν μαζί να καταλάβουν:
- τι ενεργοποιεί το πρόβλημα,
- ποιες σκέψεις εμφανίζονται,
- τι συναισθήματα ακολουθούν,
- ποιες συμπεριφορές χρησιμοποιούνται,
- τι κρατά το πρόβλημα ενεργό.
Αυτό συχνά οργανώνεται σε μια:
γνωσιακή-συμπεριφορική διατύπωση του προβλήματος.
Ένα απλό παράδειγμα CBT
Ας πάρουμε έναν άνθρωπο με κοινωνικό άγχος.
Πρέπει να πάει σε ένα πάρτι.
Σκέφτεται:
«Δεν θα ξέρω τι να πω.»
«Θα φανώ αμήχανος.»
«Οι άλλοι θα καταλάβουν ότι αγχώνομαι.»
Αισθάνεται έντονο άγχος.
Στο πάρτι:
- μιλά ελάχιστα,
- κοιτάζει συνεχώς το κινητό,
- αποφεύγει το βλέμμα,
- φεύγει πολύ νωρίς.
Μετά σκέφτεται:
«Είδες; Δεν μπορώ να κοινωνικοποιηθώ.»
Στην CBT μπορεί να διερευνηθεί ένας κύκλος:
αρνητική πρόβλεψη → άγχος → συμπεριφορές ασφάλειας/αποφυγή → μικρότερη ευκαιρία να διαψευστεί η πρόβλεψη → διατήρηση του άγχους.
Η θεραπεία μπορεί λοιπόν να δουλέψει:
- στις προβλέψεις,
- στην αυτοεστιασμένη προσοχή,
- στις συμπεριφορές ασφάλειας,
- στη σταδιακή έκθεση,
- στα behavioural experiments.
Τι είναι οι αυτόματες σκέψεις;
Οι αυτόματες σκέψεις είναι σκέψεις που εμφανίζονται γρήγορα και συχνά χωρίς να τις επιλέγουμε συνειδητά.
Για παράδειγμα:
Δεν μου απαντά κάποιος στο μήνυμα.
Αυτόματα σκέφτομαι:
«Έκανα κάτι και θύμωσε.»
Ένας άλλος άνθρωπος μπορεί να σκεφτεί:
«Θα είναι απασχολημένος.»
Το ίδιο γεγονός μπορεί να δημιουργήσει διαφορετικό συναίσθημα ανάλογα με την ερμηνεία του.
Στην CBT ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε κάθε αρνητική σκέψη.
Μαθαίνουμε να την παρατηρούμε και να αναρωτιόμαστε:
«Είναι γεγονός ή είναι μία πιθανή ερμηνεία;»
Τι είναι οι γνωσιακές διαστρεβλώσεις;
Ο όρος χρησιμοποιείται για συνηθισμένα μοτίβα σκέψης που μπορεί να οδηγούν σε μη ισορροπημένες ερμηνείες.
Παραδείγματα:
Όλα ή τίποτα
«Αν δεν το κάνω τέλεια, απέτυχα.»
Καταστροφοποίηση
«Αν πάθω κρίση πανικού μπροστά στους άλλους, θα είναι καταστροφή.»
Διάβασμα σκέψης
«Σίγουρα πιστεύει ότι είμαι χαζός.»
Πρόβλεψη του μέλλοντος
«Ξέρω ότι θα πάει χάλια.»
Υπεργενίκευση
«Με απέρριψε αυτός ο άνθρωπος, άρα κανείς δεν θα με θέλει.»
Υποτίμηση των θετικών
«Τα κατάφερα μόνο επειδή ήμουν τυχερός.»
Το ζητούμενο δεν είναι να βάζουμε ετικέτα σε κάθε σκέψη.
Είναι να αναγνωρίζουμε πότε ένας τρόπος ερμηνείας μπορεί να επιβαρύνει το πρόβλημα.
Τι είναι οι βασικές πεποιθήσεις;
Κάτω από τις καθημερινές σκέψεις μπορεί να υπάρχουν βαθύτερες πεποιθήσεις.
Για παράδειγμα:
«Δεν είμαι αρκετός.»
«Δεν μπορώ να εμπιστευτώ κανέναν.»
«Αν δεν είμαι τέλειος, δεν αξίζω.»
«Αν δείξω αδυναμία, θα με απορρίψουν.»
Αυτές οι πεποιθήσεις μπορεί να έχουν αναπτυχθεί μέσα από:
- εμπειρίες,
- σχέσεις,
- μάθηση,
- σημαντικά γεγονότα ζωής.
Η CBT μπορεί να δουλέψει και σε αυτό το βαθύτερο επίπεδο όταν χρειάζεται.
Η CBT ασχολείται με το παρελθόν;
Ναι, όταν είναι χρήσιμο.
Το ότι η CBT εστιάζει αρκετά στο:
«εδώ και τώρα»
δεν σημαίνει:
«το παρελθόν δεν μας ενδιαφέρει».
Οι προηγούμενες εμπειρίες μπορούν να βοηθήσουν να κατανοήσουμε:
- πώς δημιουργήθηκαν κάποιες πεποιθήσεις,
- γιατί εμφανίζονται συγκεκριμένα μοτίβα,
- από πού προέρχονται ορισμένοι φόβοι.
Η διαφορά είναι ότι η CBT συνήθως ρωτά επίσης:
«Τι συντηρεί σήμερα το πρόβλημα και τι μπορούμε να αλλάξουμε τώρα;»
Βασικές τεχνικές της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας;
Δεν χρησιμοποιούνται όλες οι τεχνικές σε όλους.
Η επιλογή εξαρτάται από:
- το πρόβλημα,
- τη διατύπωση,
- τον θεραπευτικό στόχο.
Ορισμένες από τις γνωστότερες είναι οι εξής.
1. Γνωσιακή αναδόμηση
Ο θεραπευόμενος μαθαίνει να:
- αναγνωρίζει σκέψεις,
- εξετάζει στοιχεία,
- εντοπίζει εναλλακτικές ερμηνείες.
Παράδειγμα:
«Όλοι με κοιτάζουν επειδή φαίνομαι αγχωμένος.»
Μπορεί να εξεταστεί:
- Τι αποδεικνύει ότι σε κοιτάζουν;
- Πόσο πιθανό είναι;
- Υπάρχουν άλλες εξηγήσεις;
- Τι συνέβη σε προηγούμενες αντίστοιχες καταστάσεις;
2. Ημερολόγιο σκέψεων
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ένα structured thought record όπου καταγράφονται:
- κατάσταση,
- αυτόματη σκέψη,
- συναίσθημα,
- ένταση συναισθήματος,
- στοιχεία υπέρ και κατά,
- εναλλακτική σκέψη.
Ο στόχος δεν είναι να γράφει ο άνθρωπος ημερολόγιο για πάντα.
Είναι να μάθει σταδιακά έναν διαφορετικό τρόπο επεξεργασίας.
3. Behavioral experiments – συμπεριφορικά πειράματα
Εδώ δεν συζητάμε μόνο αν μια πεποίθηση είναι αληθινή.
Τη δοκιμάζουμε.
Για παράδειγμα:
«Αν κάνω μια μικρή παύση όταν μιλάω, όλοι θα νομίσουν ότι είμαι ανίκανος.»
Μπορούμε να σχεδιάσουμε μια πραγματική δοκιμή.
Ο άνθρωπος κάνει επίτηδες μια φυσιολογική παύση.
Μετά εξετάζει τι πραγματικά συνέβη.
Τα behavioural experiments είναι από τα πιο δυνατά εργαλεία της CBT επειδή επιτρέπουν στον άνθρωπο να αποκτήσει:
νέα εμπειρικά δεδομένα.
4. Έκθεση – Exposure
Χρησιμοποιείται ιδιαίτερα σε:
- φοβίες,
- κοινωνικό άγχος,
- πανικό,
- OCD,
- PTSD,
με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με τη διαταραχή.
Η βασική ιδέα είναι ότι η χρόνια αποφυγή μπορεί να συντηρεί τον φόβο.
Ο θεραπευόμενος προσεγγίζει σταδιακά και με θεραπευτικό σχεδιασμό αυτό που φοβάται.
Δεν σημαίνει:
«σε πετάω κατευθείαν στον μεγαλύτερο φόβο σου».
Η έκθεση σχεδιάζεται σύμφωνα με το συγκεκριμένο θεραπευτικό πρωτόκολλο.
5. Exposure and Response Prevention – ERP
Η Έκθεση και Παρεμπόδιση Αντίδρασης (ERP) αποτελεί βασική γνωσιακή-συμπεριφορική παρέμβαση για την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή.
Για παράδειγμα κάποιος μπορεί να έχει εμμονική σκέψη:
«Μήπως μολύνθηκα;»
και να πλένει τα χέρια του είκοσι φορές.
Στην ERP δουλεύει σταδιακά πάνω:
- στην έκθεση στην αβεβαιότητα ή στο ερέθισμα,
- στη μη πραγματοποίηση του καταναγκασμού.
Έτσι μπορεί να σπάσει ο κύκλος:
εμμονή → άγχος → καταναγκασμός → προσωρινή ανακούφιση → ενίσχυση του καταναγκασμού.
6. Behavioral Activation – Συμπεριφορική Ενεργοποίηση
Χρησιμοποιείται ιδιαίτερα στην κατάθλιψη.
Η κατάθλιψη μπορεί να δημιουργήσει έναν κύκλο:
χαμηλή διάθεση → λιγότερες δραστηριότητες → λιγότερη ανταμοιβή και επαφή → ακόμη χαμηλότερη διάθεση.
Η συμπεριφορική ενεργοποίηση δουλεύει πάνω στη σταδιακή επαναφορά:
- δραστηριοτήτων,
- σχέσεων,
- στόχων,
- εμπειριών που έχουν αξία για τον άνθρωπο.
Δεν περιμένουμε υποχρεωτικά:
«να έχω πρώτα όρεξη».
Μερικές φορές η δράση προηγείται της βελτίωσης του κινήτρου.
7. Ιεραρχία φόβου
Σε φοβίες ή άγχος μπορεί να δημιουργηθεί μία λίστα καταστάσεων από:
λιγότερο δύσκολη
μέχρι:
περισσότερο δύσκολη.
Για παράδειγμα σε φόβο οδήγησης:
- κάθομαι στο σταθμευμένο αυτοκίνητο,
- οδηγώ ένα τετράγωνο,
- οδηγώ σε γνώριμη διαδρομή,
- οδηγώ σε μεγαλύτερο δρόμο,
- οδηγώ σε αυτοκινητόδρομο.
Η ακριβής διαδικασία εξατομικεύεται.
8. Interoceptive exposure
Χρησιμοποιείται ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση του πανικού.
Ο άνθρωπος μπορεί να φοβάται τις ίδιες τις σωματικές αισθήσεις:
- γρήγορο καρδιακό ρυθμό,
- ζάλη,
- δύσπνοια.
Με θεραπευτική καθοδήγηση μπορεί να προκληθούν ελεγχόμενα ορισμένες αισθήσεις, ώστε να μάθει ότι:
δεν αποτελούν απαραίτητα ένδειξη καταστροφής.
9. Problem solving
Σε ορισμένες περιπτώσεις ο θεραπευτής βοηθά τον άνθρωπο να διαχωρίσει:
«πρόβλημα που μπορώ να λύσω»
από:
«υποθετικό σενάριο που ανακυκλώνω στο μυαλό μου».
Μπορούν να οργανωθούν:
- εναλλακτικές λύσεις,
- πλεονεκτήματα,
- μειονεκτήματα,
- συγκεκριμένα βήματα.
10. Ασκήσεις μεταξύ των συνεδριών
Η CBT δεν περιορίζεται στην ώρα της συνεδρίας.
Μπορεί να υπάρχουν:
- ημερολόγια,
- παρατήρηση σκέψεων,
- έκθεση,
- behavioural experiments,
- εξάσκηση νέων δεξιοτήτων.
Αυτό πολλές φορές αποκαλείται:
homework.
Πιο σωστά όμως μπορούμε να το δούμε ως:
εξάσκηση στην πραγματική ζωή.
Γιατί εκεί τελικά πρέπει να λειτουργήσουν οι νέες δεξιότητες.
CBT για γενικευμένο άγχος
Στη Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή μπορεί να δουλεύει με:
- υπερβολική ανησυχία,
- δυσκολία ανοχής της αβεβαιότητας,
- γνωσιακά μοτίβα,
- συμπεριφορές που συντηρούν το άγχος.
Για υψηλής έντασης CBT στο GAD, θεραπευτικά πρωτόκολλα μπορεί να περιλαμβάνουν περίπου 12–15 εβδομαδιαίες συνεδρίες, ανάλογα με τις ανάγκες.
CBT για κοινωνικό άγχος
Η CBT αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θεραπείες για την κοινωνική αγχώδη διαταραχή.
Μπορεί να περιλαμβάνει:
- αναγνώριση αρνητικών προβλέψεων,
- μείωση της υπερβολικής αυτοπαρατήρησης,
- behavioral experiments,
- έκθεση σε κοινωνικές καταστάσεις,
- δουλειά με safety behaviours,
- επεξεργασία αρνητικών εικόνων για τον εαυτό.
Είναι σημαντικό να χρησιμοποιείται CBT ειδικά σχεδιασμένη για κοινωνικό άγχος.
Δεν αρκεί απλώς:
«να μιλήσουμε γενικά για τις σκέψεις σου».
Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία και για κρίσεις πανικού
Στον πανικό η CBT μπορεί να εξετάζει:
- τον φόβο των σωματικών αισθήσεων,
- καταστροφικές ερμηνείες,
- αποφυγή,
- safety behaviours.
Για παράδειγμα:
ταχυκαρδία → «παθαίνω καρδιακή προσβολή» → μεγαλύτερο άγχος → ακόμη περισσότερη ταχυκαρδία.
Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να αλλάξει αυτόν τον κύκλο.
CBT για φοβίες
Η έκθεση αποτελεί κεντρικό εργαλείο σε πολλές φοβίες.
Για παράδειγμα:
- φόβος πτήσης,
- φόβος σκύλων,
- φόβος αίματος,
- φοβία οδήγησης.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να λέμε:
«δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι».
Ο εγκέφαλος χρειάζεται νέες εμπειρίες.
Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία για OCD
Στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή, μία από τις πιο τεκμηριωμένες προσεγγίσεις είναι:
CBT που περιλαμβάνει ERP.
Το ERP μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για:
- εμφανείς καταναγκασμούς,
όσο και για:
- νοητικές τελετουργίες,
- reassurance seeking,
- εξουδετέρωση σκέψεων.
CBT για PTSD και τραύμα
Για PTSD χρησιμοποιούνται συγκεκριμένες trauma-focused CBT προσεγγίσεις.
Μπορεί να περιλαμβάνουν:
- επεξεργασία τραυματικών αναμνήσεων,
- επεξεργασία ενοχής, ντροπής ή θυμού,
- αλλαγή νοημάτων που δημιουργήθηκαν από το τραύμα,
- αντιμετώπιση αποφυγής,
- επαναφορά λειτουργικότητας.
Δεν πρέπει να συγχέουμε:
generic CBT
με:
εξειδικευμένη trauma-focused CBT.
Για PTSD χρησιμοποιούνται επίσης άλλες τεκμηριωμένες προσεγγίσεις, όπως το EMDR.
CBT για αϋπνία
Υπάρχει ειδική προσέγγιση:
CBT-I – Cognitive Behavioural Therapy for Insomnia.
Δεν αφορά απλώς:
«σκέψου θετικά για τον ύπνο».
Μπορεί να περιλαμβάνει:
- αλλαγές συμπεριφοράς,
- sleep scheduling,
- δουλειά με πεποιθήσεις για τον ύπνο,
- stimulus control.
CBT για διατροφικές διαταραχές
Υπάρχουν εξειδικευμένα γνωσιακά-συμπεριφορικά μοντέλα για ορισμένες διατροφικές διαταραχές.
Δεν χρησιμοποιείται απλώς μια γενική CBT.
Η θεραπεία χρειάζεται εξειδίκευση στο συγκεκριμένο πρόβλημα και, όπου χρειάζεται, διεπιστημονική φροντίδα.
CBT και διπολική διαταραχή
Η CBT μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέρος της συνολικής θεραπευτικής αντιμετώπισης ορισμένων ανθρώπων με διπολική διαταραχή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αντικαθιστά τη φαρμακευτική θεραπεία όταν αυτή ενδείκνυται.
Ιδιαίτερα σε:
- οξεία μανία,
- σοβαρή ψύχωση,
χρειάζεται κατάλληλη ψυχιατρική αντιμετώπιση.
CBT και χρόνιος πόνος
Η CBT δεν υποστηρίζει ότι:
«ο πόνος είναι στο μυαλό σου».
Ο χρόνιος πόνος είναι πραγματικός.
Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να δουλέψει με:
- φόβο κίνησης,
- αποφυγή,
- catastrophizing,
- άγχος γύρω από τον πόνο,
- καθημερινή λειτουργικότητα.
Πόσο αποτελεσματική είναι η CBT;
Η CBT είναι μία από τις πιο ερευνημένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις.
Υπάρχουν ισχυρά στοιχεία για τη χρήση συγκεκριμένων CBT πρωτοκόλλων σε αρκετές καταστάσεις.
Για παράδειγμα διεθνείς οδηγίες τη συστήνουν σε διαφορετικές μορφές για:
- κοινωνικό άγχος,
- κρίσεις πανικού,
- OCD,
- PTSD,
- κατάθλιψη,
- γενικευμένη αγχώδη διαταραχή.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι:
CBT = 100% επιτυχία.
Καμία ψυχοθεραπεία δεν λειτουργεί σε όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο.
Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της CBT;
Έχει ισχυρή ερευνητική βάση
Έχει μελετηθεί εκτενώς για πολλές ψυχολογικές δυσκολίες.
Είναι πρακτική
Ο θεραπευόμενος μαθαίνει εργαλεία που μπορούν να εφαρμοστούν στην καθημερινότητα.
Έχει συγκεκριμένους στόχους
Συχνά είναι αρκετά σαφές:
τι προσπαθούμε να αλλάξουμε.
Ο θεραπευόμενος συμμετέχει ενεργά
Δεν είναι απλώς μια διαδικασία:
«μιλάω και ο θεραπευτής ακούει».
Προσπαθεί να χτίσει δεξιότητες
Στόχος είναι ο άνθρωπος να μπορεί σταδιακά να χρησιμοποιεί εργαλεία χωρίς τον θεραπευτή.
CBT σε παιδιά και εφήβους
Η CBT χρησιμοποιείται επίσης σε παιδιά και εφήβους, αλλά χρειάζεται να προσαρμόζεται:
- στην ηλικία,
- στη γνωστική ανάπτυξη,
- στη συναισθηματική ωριμότητα.
Μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερο:
- παιχνίδι,
- εικόνες,
- πρακτικές ασκήσεις,
- συμμετοχή γονέων.
Δεν εφαρμόζεται απλώς η θεραπεία ενηλίκων:
«σε μικρότερο άνθρωπο».
Γίνεται CBT online;
Ναι.
Η CBT μπορεί να παρέχεται:
- διά ζώσης,
- μέσω βιντεοκλήσης,
- σε ορισμένες περιπτώσεις μέσω δομημένων ψηφιακών προγραμμάτων με επαγγελματική υποστήριξη.
Η καταλληλότητα εξαρτάται από:
- το πρόβλημα,
- τη σοβαρότητα,
- τον άνθρωπο,
- το θεραπευτικό πρωτόκολλο.
Συμπέρασμα
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία είναι πολύ περισσότερα από:
«σκέψου θετικά».
Βασίζεται στην ιδέα ότι:
- οι σκέψεις,
- τα συναισθήματα,
- οι σωματικές αντιδράσεις,
- οι συμπεριφορές
αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Αν αλλάξει ένα μέρος του κύκλου, μπορεί σταδιακά να αλλάξει και ολόκληρο το μοτίβο.
Η CBT μπορεί να περιλαμβάνει:
- γνωσιακή αναδόμηση,
- behavioural experiments,
- έκθεση,
- ERP,
- συμπεριφορική ενεργοποίηση,
- εξάσκηση νέων δεξιοτήτων.
Και ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο είναι ότι δεν θέλει ο θεραπευόμενος να παραμένει για πάντα εξαρτημένος από τον θεραπευτή.
Στόχος είναι σταδιακά να μπορεί να αναγνωρίζει:
«Αυτό είναι το μοτίβο μου. Καταλαβαίνω πώς λειτουργεί και έχω εργαλεία για να αντιδράσω διαφορετικά.»
Αυτή είναι ίσως η ουσία της CBT:
όχι να μην ξαναέρθει ποτέ μια δύσκολη σκέψη ή ένα δύσκολο συναίσθημα,
αλλά να αλλάξει η σχέση μας με αυτά και ο τρόπος που επιλέγουμε να συμπεριφερθούμε όταν εμφανίζονται.
Αποποίηση ευθύνης
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί διάγνωση ή εξατομικευμένη σύσταση ψυχοθεραπείας. Η επιλογή θεραπευτικής προσέγγισης χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη το συγκεκριμένο αίτημα, τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, τις προσωπικές προτιμήσεις και την κατάλληλη επαγγελματική αξιολόγηση.




