Οι τελευταίες ημέρες των διακοπών έχουν μια περίεργη γεύση.
Από τη μία, υπάρχει ακόμη:
- θάλασσα,
- ξεκούραση,
- βραδινές έξοδοι,
- αργά πρωινά,
- λιγότερο πρόγραμμα.
Από την άλλη, κάπου στο πίσω μέρος του μυαλού αρχίζει ήδη να εμφανίζεται η σκέψη:
«Δευτέρα δουλειά.»
Και ξαφνικά η επιστροφή μπορεί να μοιάζει πολύ πιο δύσκολη απ’ όσο περίμενες.
Δεν είναι ασυνήθιστο τις πρώτες ημέρες να αισθάνεσαι:
- πεσμένη διάθεση,
- υπνηλία,
- εκνευρισμό,
- έλλειψη motivation,
- δυσκολία συγκέντρωσης,
- έντονη νοσταλγία για τις διακοπές,
- ή ακόμη και ένα παράξενο αίσθημα ότι «δεν είμαι έτοιμος να επιστρέψω στην πραγματικότητα».
Το ερώτημα είναι:
είναι απλώς η φυσιολογική δυσκολία προσαρμογής ή μήπως η επιστροφή αποκαλύπτει κάτι που υπήρχε ήδη;
Γιατί είναι τόσο δύσκολη η επιστροφή στη δουλειά;
Οι διακοπές αλλάζουν προσωρινά σχεδόν ολόκληρη τη δομή της ημέρας.
Μπορεί να αλλάξουν:
- οι ώρες ύπνου,
- το ξύπνημα,
- η διατροφή,
- η σωματική δραστηριότητα,
- οι υποχρεώσεις,
- το πόσο χρησιμοποιούμε κινητό και υπολογιστή,
- το πόσο χρόνο περνάμε έξω,
- το πόσο κοινωνικοποιούμαστε.
Και ξαφνικά μέσα σε μία ημέρα ζητάμε από τον εγκέφαλο να επιστρέψει σε:
ξυπνητήρι → μετακίνηση → emails → deadlines → meetings → υποχρεώσεις.
Η δυσκολία δεν είναι περίεργη.
Είναι αλλαγή ρυθμού.
Τι είναι τα post-vacation blues;
Ο όρος post-vacation blues χρησιμοποιείται ανεπίσημα για να περιγράψει την πεσμένη διάθεση που εμφανίζεται μετά την επιστροφή από διακοπές.
Δεν αποτελεί ξεχωριστή ψυχιατρική διάγνωση.
Μπορεί να περιλαμβάνει:
- μελαγχολία,
- βαρεμάρα,
- ευερεθιστότητα,
- χαμηλό motivation,
- δυσκολία να ξαναμπείς σε πρόγραμμα,
- έντονη σύγκριση ανάμεσα στις διακοπές και την καθημερινότητα.
Συνήθως είναι προσωρινό.
Αν όμως η δυσφορία επιμένει για μεγάλο διάστημα ή είναι πολύ έντονη, χρειάζεται να κοιτάξουμε πέρα από την ίδια την επιστροφή.
Γιατί στις διακοπές ήμουν καλά και μόλις γύρισα έπεσα;
Ένας λόγος είναι η αντίθεση.
Αν για δύο εβδομάδες:
- ξυπνούσες χωρίς ξυπνητήρι,
- δεν είχες meetings,
- δεν χρειαζόταν να απαντήσεις σε δεκάδες μηνύματα,
- αποφάσιζες εσύ πώς θα περάσεις τον χρόνο σου,
η επιστροφή στην εργασία δημιουργεί ξαφνικά μεγάλη διαφορά.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η καθημερινότητά σου είναι απαίσια.
Απλώς ο εγκέφαλος συγκρίνει:
«Πριν λίγες ημέρες ήμουν στην παραλία. Τώρα είμαι σε Excel.»
Και το Excel έχει δύσκολο έργο.
Η πρώτη μέρα είναι συχνά η χειρότερη
Η πρώτη μέρα συνδυάζει συνήθως τρία πράγματα:
1. Αλλαγή βιολογικού ρυθμού
Πιο πρωινό ξύπνημα και πιθανώς λιγότερος ύπνος.
2. Συσσωρευμένες υποχρεώσεις
Emails, εκκρεμότητες και πράγματα που περίμεναν όσο έλειπες.
3. Προσδοκία άμεσης απόδοσης
Η ιδέα:
«Γύρισα, άρα πρέπει αμέσως να λειτουργώ όπως πριν.»
Αυτός ο συνδυασμός μπορεί να κάνει ακόμη και μια φυσιολογική πρώτη ημέρα να μοιάζει σαν καταστροφή.
Μην προσπαθήσεις να κάνεις τα πάντα την πρώτη μέρα
Αν υπάρχουν 74 emails, 12 εκκρεμότητες και 5 άνθρωποι που θέλουν κάτι από εσένα, το ένστικτο μπορεί να είναι:
«Πρέπει να τα καθαρίσω όλα σήμερα.»
Συνήθως αυτό δημιουργεί περισσότερο στρες.
Καλύτερα να χωρίσεις τα πράγματα σε:
Επείγον και σημαντικό
Πρέπει πραγματικά να γίνει σήμερα.
Σημαντικό αλλά όχι επείγον
Μπαίνει στο πρόγραμμα των επόμενων ημερών.
Μπορεί να περιμένει
Δεν χρειάζεται να γίνει μόνο και μόνο επειδή το είδες στο inbox.
Η επιστροφή δεν χρειάζεται να είναι μια επιχείρηση εκκαθάρισης ολόκληρης της ζωής σε οκτώ ώρες.
Η παγίδα του «πρέπει να μπω αμέσως σε πρόγραμμα»
Μετά τις διακοπές πολλοί κάνουν ένα δεύτερο λάθος.
Λένε:
«Από Δευτέρα επιστρέφω δυνατά.»
Και αυτό σημαίνει ταυτόχρονα:
- δουλειά,
- γυμναστήριο 5 φορές,
- τέλεια διατροφή,
- ύπνος στις 23:00,
- μηδέν έξοδοι,
- όλες οι υποχρεώσεις μαζί.
Δεν χρειάζεται.
Η μετάβαση είναι πιο εύκολη όταν επιστρέφουν μερικές συνήθειες κάθε φορά.
Τι να κάνεις την πρώτη εβδομάδα
Μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση είναι:
Ημέρα 1
Τακτοποίησε το επείγον και δημιούργησε εικόνα του τι σε περιμένει.
Ημέρα 2
Ξεκίνα τις σημαντικότερες εκκρεμότητες.
Ημέρα 3
Επανέφερε περισσότερο το συνηθισμένο σου πρόγραμμα.
Μέχρι το τέλος της εβδομάδας
Ο στόχος είναι να έχεις ξαναβρεί ρυθμό, όχι να έχεις «ρεφάρει» ολόκληρη την απουσία σου.
Γιατί δεν μπορώ να συγκεντρωθώ;
Μετά από αρκετές ημέρες χαλάρωσης, η συνεχής συγκέντρωση μπορεί να φαίνεται παράξενα δύσκολη.
Ειδικά όταν επιστρέφεις σε:
- emails,
- notifications,
- πολλαπλά tabs,
- διακοπές από συναδέλφους,
- πολλές μικρές εκκρεμότητες.
Τις πρώτες ημέρες μπορεί να βοηθήσει να δουλεύεις σε μικρότερα διαστήματα συγκέντρωσης και να αποφεύγεις όσο γίνεται το συνεχές multitasking.
Μη μείνεις όλη μέρα στο inbox
Ένα γεμάτο inbox δημιουργεί την ψευδαίσθηση παραγωγικότητας.
Απαντάς συνέχεια, αλλά στο τέλος της ημέρας μπορεί να μην έχεις προχωρήσει τίποτα ουσιαστικό.
Δοκίμασε:
- συγκεκριμένο χρόνο για emails,
- συγκεκριμένο χρόνο για ουσιαστική δουλειά,
- μικρό αριθμό βασικών στόχων μέσα στην ημέρα.
Το «είμαι απασχολημένος» δεν σημαίνει πάντα «προχωράω».
Πώς να επαναφέρεις τον ύπνο
Αν στις διακοπές κοιμόσουν και ξυπνούσες πολύ αργότερα, η πρώτη εβδομάδα μπορεί να είναι δύσκολη.
Βοηθά περισσότερο η σταδιακή επαναφορά:
- σταθερής ώρας ξυπνήματος,
- πρωινού φωτός,
- λιγότερης καφεΐνης αργά μέσα στην ημέρα,
- σχετικά σταθερής ώρας ύπνου.
Δεν χρειάζεται να διορθωθεί ολόκληρο το ωράριο σε ένα βράδυ.
Άφησε κάτι καλό και μετά τις διακοπές
Ένα συχνό λάθος είναι ότι οι διακοπές χωρίζονται απόλυτα από την υπόλοιπη ζωή.
Διακοπές = ζωή.
Εργασία = υποχρέωση.
Τότε φυσικά η επιστροφή μοιάζει τρομερή.
Κράτα κάτι από τις διακοπές μέσα στην εβδομάδα:
- μια βραδινή έξοδο,
- μια βόλτα,
- μια παραλία αν ο καιρός το επιτρέπει,
- ένα ωραίο γεύμα,
- λίγη μουσική,
- χρόνο χωρίς οθόνες.
Η ξεκούραση δεν πρέπει να υπάρχει μόνο δύο εβδομάδες τον Αύγουστο.
Μην περιμένεις τις επόμενες διακοπές για να ξαναζήσεις
Αν η καθημερινότητα γίνεται:
«δουλεύω μέχρι να έρθει το επόμενο τριήμερο»
υπάρχει κάτι που αξίζει να εξεταστεί.
Μια βιώσιμη ζωή χρειάζεται μικρές πηγές:
- χαράς,
- ξεκούρασης,
- σύνδεσης,
- ενδιαφέροντος
και μέσα στην κανονική εβδομάδα.
Διαφορετικά, κάθε επιστροφή θα μοιάζει σαν απότομη προσγείωση.
Η Κυριακή πριν από την επιστροφή
Το λεγόμενο Sunday anxiety μπορεί να είναι ακόμη πιο έντονο όταν πρόκειται για την πρώτη Κυριακή μετά τις διακοπές.
Μπορεί να εμφανιστούν σκέψεις:
- «Δεν θέλω να πάω.»
- «Δεν είμαι έτοιμος.»
- «Έχω τόσα πολλά να κάνω.»
- «Τελείωσε το καλοκαίρι.»
Το χειρότερο που μπορείς να κάνεις είναι να περάσεις όλη την Κυριακή ζώντας ήδη τη Δευτέρα.
Λίγη προετοιμασία βοηθά.
Όχι όμως να χαθεί ολόκληρη η τελευταία ημέρα σε εργασιακό άγχος.
Μήπως δεν φταίει η επιστροφή αλλά η ίδια η δουλειά;
Αυτή είναι η σημαντικότερη ερώτηση.
Αν η δυσφορία:
- εξαφανίζεται μετά από λίγες ημέρες,
- μειώνεται καθώς ξαναμπαίνεις σε ρυθμό,
τότε πιθανότατα πρόκειται κυρίως για προσαρμογή.
Αν όμως κάθε επιστροφή συνοδεύεται από:
- έντονο άγχος,
- κόμπο στο στομάχι,
- αϋπνία,
- ευερεθιστότητα,
- εξάντληση,
- αίσθηση παγίδευσης,
τότε ίσως αξίζει να ρωτήσεις:
Τι ακριβώς στη δουλειά μου με δυσκολεύει τόσο;
Επιστροφή στη δουλειά ή burnout;
Δεν είναι το ίδιο.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιγράφει το burnout ως φαινόμενο που προκύπτει από χρόνιο εργασιακό στρες που δεν έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.
Χαρακτηρίζεται από:
- εξάντληση,
- μεγαλύτερη ψυχική απόσταση από τη δουλειά ή κυνισμό,
- μειωμένη επαγγελματική αποτελεσματικότητα.
Άρα:
«Δεν έχω όρεξη να γυρίσω επειδή πέρασα υπέροχα στις διακοπές»
δεν είναι το ίδιο με:
«Εδώ και έξι μήνες αισθάνομαι εντελώς άδειος, κυνικός και εξαντλημένος από τη δουλειά.»
Ένα ενδιαφέρον τεστ: πότε άρχισε η δυσφορία;
Ρώτησε τον εαυτό σου:
Αν δεν είχα πάει διακοπές, θα αισθανόμουν ήδη έτσι;
Αν ναι, οι διακοπές μπορεί απλώς να σου έδωσαν την απόσταση που χρειαζόσουν για να καταλάβεις πόσο εξαντλημένος ήσουν.
Αυτό είναι διαφορετικό από τα απλά post-vacation blues.
«Στις διακοπές κατάλαβα ότι δεν θέλω αυτή τη ζωή»
Μπορεί να συμβεί.
Όταν βγαίνουμε για λίγο από τη ρουτίνα, αποκτούμε απόσταση.
Πράγματα που πριν έμοιαζαν αυτονόητα μπορεί ξαφνικά να φαίνονται διαφορετικά.
Μπορεί να σκεφτείς:
- δουλεύω υπερβολικά,
- δεν βλέπω αρκετά τους ανθρώπους μου,
- δεν ξεκουράζομαι ποτέ,
- δεν έχω πραγματικό ελεύθερο χρόνο,
- δεν μου αρέσει πλέον η δουλειά μου.
Δεν χρειάζεται να παραιτηθείς τη Δευτέρα.
Αλλά ίσως αξίζει να μην αγνοήσεις εντελώς αυτό που παρατήρησες.
Το πρόβλημα μπορεί να είναι η απώλεια ελέγχου
Ένας από τους βασικούς παράγοντες εργασιακού στρες είναι η αίσθηση ότι έχουμε πολύ μικρό έλεγχο πάνω:
- στις απαιτήσεις,
- στον χρόνο,
- στον τρόπο που οργανώνεται η εργασία.
Ο WHO αναγνωρίζει το υψηλό workload, τις πολλές ώρες, τη χαμηλή αυτονομία και την ανεπαρκή υποστήριξη ως σημαντικούς ψυχοκοινωνικούς εργασιακούς κινδύνους.
Γι’ αυτό κάποιος μπορεί να μη μισεί πραγματικά τη δουλειά του.
Μπορεί να μισεί το ότι νιώθει πως η ημέρα του δεν του ανήκει καθόλου.
Μην φορτώσεις τον Σεπτέμβριο με 25 νέους στόχους
Η επιστροφή από τις καλοκαιρινές διακοπές συχνά μοιάζει με δεύτερη Πρωτοχρονιά.
Ξαφνικά:
- δίαιτα,
- γυμναστήριο,
- νέοι στόχοι,
- courses,
- δουλειά,
- οικονομικά,
- νέα projects.
Αυτό μπορεί να μετατρέψει την ήδη δύσκολη επιστροφή σε υπερφόρτωση.
Καλύτερα:
1–2 πραγματικές προτεραιότητες.
Όχι νέα ζωή μέχρι την Παρασκευή.
Η καλύτερη ερώτηση για την πρώτη εβδομάδα
Όχι:
«Πώς θα ξαναβρώ αμέσως όλο το motivation μου;»
Αλλά:
«Πώς μπορώ να κάνω την καθημερινότητά μου λίγο πιο βιώσιμη;»
Μερικές φορές η απάντηση είναι πολύ μικρή:
- καλύτερο διάλειμμα,
- λιγότερα meetings,
- ξεκάθαρο ωράριο,
- γεύμα μακριά από τον υπολογιστή,
- κλείσιμο ειδοποιήσεων,
- μία ώρα χωρίς δουλειά μετά το σπίτι.
Τι να κάνεις αν δουλεύεις από το σπίτι
Η επιστροφή σε remote εργασία έχει διαφορετική δυσκολία.
Δεν υπάρχει:
- διαδρομή προς το γραφείο,
- αλλαγή περιβάλλοντος,
- σαφές «ξεκίνησα» και «τελείωσα».
Βοηθά να ξαναδημιουργηθεί μια δομή:
- συγκεκριμένη ώρα έναρξης,
- αλλαγή ρούχων,
- ξεχωριστό σημείο εργασίας,
- κανονικό διάλειμμα,
- σαφής ώρα λήξης.
Το σπίτι δεν πρέπει να μετατραπεί ξανά ολόκληρο σε γραφείο.
Πώς να χειριστείς τα emails που μαζεύτηκαν
Μην ξεκινήσεις απαραίτητα από το παλαιότερο.
Δες πρώτα:
- τι είναι πραγματικά επείγον,
- ποια θέματα έχουν ήδη λυθεί όσο έλειπες,
- ποια emails είναι μόνο FYI,
- τι μπορεί να διαγραφεί ή αρχειοθετηθεί.
Πολλά πράγματα που φαίνονταν σημαντικά πριν από δέκα ημέρες μπορεί ήδη να έχουν πάψει να είναι.
Να επιστρέψω μία ημέρα νωρίτερα από τις διακοπές;
Αν υπάρχει δυνατότητα, για αρκετούς ανθρώπους βοηθά να υπάρχει μία ενδιάμεση ημέρα στο σπίτι πριν την επιστροφή.
Όχι για να δουλέψουν.
Αλλά για να:
- κοιμηθούν,
- ξεπακετάρουν,
- οργανώσουν λίγο το σπίτι,
- επαναφέρουν ωράριο,
- προετοιμαστούν χωρίς πανικό.
Δεν είναι απαραίτητο για όλους, αλλά μπορεί να κάνει την μετάβαση πολύ πιο ομαλή.
Πότε η δυσφορία χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Αν μετά από αρκετό χρόνο συνεχίζεις να έχεις:
- σταθερή χαμηλή διάθεση,
- έντονο άγχος πριν τη δουλειά,
- συνεχείς κρίσεις πανικού,
- αϋπνία,
- εξάντληση,
- απώλεια ενδιαφέροντος και εκτός δουλειάς,
- δυσκολία να λειτουργήσεις,
τότε δεν χρειάζεται να το βαφτίσεις απλώς:
«δεν ξεπέρασα τις διακοπές».
Μπορεί να υπάρχει:
- burnout,
- αγχώδης δυσκολία,
- κατάθλιψη,
- ή εργασιακό περιβάλλον που χρειάζεται πραγματική αλλαγή.
Και αν το μόνο πράγμα που θέλω είναι να ξαναφύγω;
Τις πρώτες ημέρες είναι σχεδόν αναμενόμενο.
Αν όμως μήνες ολόκληρους η βασική φαντασίωση είναι:
«θέλω απλώς να φύγω από εδώ»
τότε ίσως το ερώτημα δεν είναι πώς να αντέξεις καλύτερα τη δουλειά.
Ίσως είναι:
τι χρειάζεται να αλλάξει ώστε να μην χρειάζεσαι συνεχώς απόδραση από την καθημερινότητά σου;
Η επιστροφή δεν σημαίνει ότι τελείωσε το καλοκαίρι
Η επιστροφή στο γραφείο πολλές φορές αποκτά και έναν συμβολικό χαρακτήρα:
«Τελείωσε η ξεγνοιασιά.»
«Τώρα αρχίζει πάλι η δύσκολη περίοδος.»
Αλλά το ότι άρχισε ξανά η δουλειά δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξαφανιστούν:
- οι βόλτες,
- τα Σαββατοκύριακα,
- η θάλασσα,
- οι φίλοι,
- οι μικρές απολαύσεις.
Μερικές φορές αυτό που πονά περισσότερο δεν είναι ότι τελείωσαν οι διακοπές.
Είναι ότι συμπεριφερόμαστε σαν να τελείωσε ολόκληρη η ζωή έξω από τη δουλειά.
Συμπέρασμα
Η επιστροφή στη δουλειά μετά τις διακοπές μπορεί να είναι δύσκολη χωρίς να σημαίνει ότι κάτι πάει στραβά.
Ο εγκέφαλος και το σώμα χρειάζονται λίγο χρόνο για να ξαναβρούν:
- ρυθμό,
- συγκέντρωση,
- ωράριο,
- καθημερινή δομή.
Δεν χρειάζεται να απαιτήσεις από τον εαυτό σου να βρίσκεται στο 100% από την πρώτη Δευτέρα.
Αν όμως η δυσφορία δεν αφορά απλώς τις πρώτες ημέρες και η δουλειά προκαλεί σταθερά:
- εξάντληση,
- αποστροφή,
- κυνισμό,
- άγχος,
- αίσθηση παγίδευσης,
τότε ίσως η επιστροφή από τις διακοπές δεν δημιούργησε το πρόβλημα.
Απλώς το έκανε πιο εύκολο να το δεις.
Το περιεχόμενο του Psychopolis έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί διάγνωση ή εξατομικευμένη ψυχολογική συμβουλή. Αν το εργασιακό άγχος ή η χαμηλή διάθεση επιμένουν και επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα, μπορεί να είναι χρήσιμη η αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
