Οι ψυχοσωματικοί πόνοι στα πόδια είναι ένα αρκετά συχνό σωματικό σύμπτωμα άγχους. Η αλήθεια είναι ότι το άγχος δεν προκαλεί μόνο ψυχολογικά συμπτώματα και μπορεί να οδηγήσουν σε κάθε είδους δυσάρεστα συμπτώματα, συμπεριλαμβανομένου του πόνου στα πόδια. Εάν δεν μπορείτε να αναγνωρίσετε προφανή σημεία και συμπτώματα για τον πόνο στα πόδια σας τότε πιθανόν τα αίτια να είναι ψυχοσωματικά.
Ψυχοσωματικοί πόνοι στα πόδια: πώς συνδέονται με άγχος και στρες;
Πονάνε τα πόδια σου.
Κάνεις εξετάσεις.
Ίσως δεν βρίσκεται κάτι ξεκάθαρο.
Και τότε κάποιος σου λέει:
«Μπορεί να είναι από το άγχος.»
Η πρώτη αντίδραση συχνά είναι:
«Δηλαδή είναι στο μυαλό μου;»
Όχι.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πράγμα που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε.
Ο ψυχοσωματικός πόνος είναι πραγματικός πόνος.
Δεν είναι προσποίηση.
Δεν είναι «ιδέα».
Και δεν σημαίνει ότι το σώμα δεν πονά πραγματικά.
Σημαίνει ότι το νευρικό σύστημα, το στρες, η μυϊκή ένταση, η προσοχή και η συναισθηματική κατάσταση μπορούν να επηρεάζουν το πόσο έντονα βιώνεται ένας σωματικός πόνος.
Μπορεί το άγχος να προκαλέσει πόνο στα πόδια;
Ναι, μπορεί να συμβάλει.
Το άγχος μπορεί να επηρεάσει το σώμα με πολλούς τρόπους.
Όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση στρες, το σώμα ενεργοποιεί μηχανισμούς «μάχης ή φυγής».
Αυτό μπορεί να συνοδεύεται από:
- αυξημένη μυϊκή ένταση,
- πιο γρήγορη αναπνοή,
- αυξημένη καρδιακή συχνότητα,
- μεγαλύτερη επαγρύπνηση.
Αν αυτό το μοτίβο επαναλαμβάνεται για πολλές ώρες ή ημέρες, οι μύες μπορεί να παραμένουν σε μεγαλύτερη ένταση από το φυσιολογικό.
Και αυτό μπορεί να δημιουργεί:
- πόνο,
- βάρος,
- σφίξιμο,
- κούραση,
- αίσθηση «πιασίματος».
Πώς μοιάζει ο ψυχοσωματικός πόνος στα πόδια;
Δεν υπάρχει ένα μοναδικό χαρακτηριστικό που να αποδεικνύει ότι ένας πόνος είναι ψυχοσωματικός.
Μπορεί όμως κάποιος να περιγράφει:
- βάρος στα πόδια,
- μυϊκό πόνο,
- τράβηγμα,
- κάψιμο,
- μυρμήγκιασμα,
- αίσθηση αδυναμίας,
- σφίξιμο στις γάμπες,
- πόνο στους μηρούς,
- πόνο που μετακινείται,
- ενόχληση χωρίς σαφή τραυματισμό.
Το πρόβλημα είναι ότι πολλά από αυτά τα συμπτώματα μπορούν επίσης να εμφανιστούν σε οργανικές καταστάσεις.
Άρα το «μοιάζει με άγχος» δεν αρκεί για διάγνωση.
Πονάνε τα πόδια μου από άγχος ή από κάτι οργανικό;
Δεν υπάρχει ασφαλής τρόπος να απαντηθεί μόνο από την περιγραφή.
Οι πόνοι στα πόδια μπορεί να οφείλονται σε:
- μυϊκή καταπόνηση,
- θλάση,
- τενοντίτιδα,
- τραυματισμό,
- προβλήματα μέσης,
- ισχιαλγία,
- νευροπάθεια,
- φλεβική ανεπάρκεια,
- κιρσούς,
- αρτηριακή νόσο,
- θρόμβωση,
- διαταραχές ηλεκτρολυτών,
- προβλήματα αρθρώσεων.
Η Mayo Clinic επισημαίνει ότι ο πόνος στα πόδια έχει πολλές πιθανές αιτίες, από μυοσκελετικά και νευρικά προβλήματα μέχρι προβλήματα κυκλοφορίας. Mayo Clinic
Γι’ αυτό είναι λάθος να λέμε:
«Έχω άγχος, άρα ο πόνος είναι ψυχοσωματικός.»
Πρώτα εξετάζεται η συνολική εικόνα.
Τι σημαίνει πραγματικά «ψυχοσωματικό»;
Η λέξη συχνά χρησιμοποιείται λανθασμένα.
Δεν σημαίνει:
«Το φαντάζεσαι.»
Σημαίνει ότι ψυχολογικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάζουν πραγματικές σωματικές λειτουργίες.
Για παράδειγμα:
Όταν αγχώνεσαι μπορεί πραγματικά να αυξηθούν οι παλμοί σου.
Μπορεί πραγματικά να ιδρώσεις.
Μπορεί πραγματικά να σφίξουν οι μύες σου.
Με τον ίδιο τρόπο, το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάζει το πώς το νευρικό σύστημα επεξεργάζεται τον πόνο.
Πώς το άγχος αυξάνει τον πόνο;
1. Μυϊκή ένταση
Όταν αγχωνόμαστε, οι μύες συχνά συσπώνται.
Αυτό μπορεί να συμβαίνει χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε.
Για παράδειγμα μπορεί να κρατάς:
- μηρούς,
- γλουτούς,
- γάμπες
σε σταθερή ένταση για ώρες.
Αργότερα εμφανίζεται:
«Γιατί πονάω αφού δεν έκανα τίποτα;»
Η μυϊκή ένταση όμως ήταν εκεί όλη την ημέρα.
2. Υπερεπαγρύπνηση
Το άγχος μπορεί να κάνει τον εγκέφαλο να παρακολουθεί το σώμα περισσότερο.
Ένα μικρό τσίμπημα που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα αγνοούσες γίνεται:
«Τι ήταν αυτό;»
Μετά το ελέγχεις.
Μετά το ξανανιώθεις.
Και η προσοχή παραμένει εκεί.
Όσο περισσότερο παρακολουθούμε μια αίσθηση, τόσο περισσότερο μπορεί να την αντιλαμβανόμαστε.
3. Φόβος για τον ίδιο τον πόνο
Μπορεί να εμφανιστεί ο κύκλος:
πόνος → φόβος → περισσότερη ένταση → περισσότερος πόνος → περισσότερος φόβος
Παράδειγμα:
«Πονάει η γάμπα μου.»
Μετά:
«Μήπως είναι θρόμβωση;»
Ανεβαίνει το άγχος.
Σφίγγεις περισσότερο τους μυς.
Παρακολουθείς ακόμη περισσότερο τη γάμπα.
Ο πόνος γίνεται εντονότερος.
Και τότε σκέφτεσαι:
«Αφού χειροτέρεψε, μάλλον είναι κάτι σοβαρό.»
4. Κακή ποιότητα ύπνου
Το στρες συχνά επηρεάζει τον ύπνο.
Και η έλλειψη ύπνου μπορεί να αυξάνει την ευαισθησία στον πόνο.
Έτσι δημιουργείται άλλος κύκλος:
άγχος → κακός ύπνος → μεγαλύτερη ευαισθησία στον πόνο → περισσότερο άγχος
5. Λιγότερη κίνηση
Όταν κάποιος φοβάται έναν πόνο, μπορεί να αρχίσει να κινείται λιγότερο.
Αλλά η ακινησία μπορεί με τη σειρά της να αυξήσει:
- μυϊκή δυσκαμψία,
- αδυναμία,
- πόνο.
Και έτσι ο φόβος του πόνου μπορεί σταδιακά να ενισχύει τον ίδιο τον πόνο.
Πότε ο πόνος στη γάμπα χρειάζεται προσοχή;
Ιδιαίτερα όταν υπάρχει:
- ξαφνικός πόνος,
- πρήξιμο μόνο στο ένα πόδι,
- θερμότητα,
- ερυθρότητα,
- ευαισθησία,
- δύσπνοια ή πόνος στο στήθος.
Δεν προσπαθούμε να «ηρεμήσουμε τον εαυτό μας» θεωρώντας το άγχος χωρίς αξιολόγηση όταν υπάρχουν τέτοια σημεία.
Βαριά πόδια από άγχος
Μερικοί άνθρωποι περιγράφουν:
«Νιώθω τα πόδια μου σαν μολύβι.»
Αυτό μπορεί να σχετίζεται με:
- μυϊκή κόπωση,
- άγχος,
- κακό ύπνο,
- παρατεταμένη ορθοστασία.
Όμως η αίσθηση βάρους στα πόδια μπορεί επίσης να συνδέεται με:
- φλεβικά προβλήματα,
- κυκλοφορικά ζητήματα,
- άλλες οργανικές αιτίες.
Άρα χρειάζεται να εξετάζεται το συνολικό μοτίβο.
Αδυναμία στα πόδια από άγχος
Σε μια κρίση πανικού ή έντονο άγχος μπορεί κάποιος να αισθανθεί:
«Τα πόδια μου δεν με κρατάνε.»
Αυτό μπορεί να σχετίζεται με:
- τρέμουλο,
- υπεραερισμό,
- φόβο,
- έντονη αδρεναλίνη.
Αλλά άλλο:
αίσθηση αδυναμίας
και άλλο:
πραγματική μυϊκή αδυναμία.
Αν κάποιος πραγματικά δεν μπορεί:
- να σηκώσει το πόδι,
- να περπατήσει σωστά,
- να στηριχθεί,
χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Μούδιασμα στα πόδια από άγχος
Το έντονο άγχος και ιδιαίτερα ο υπεραερισμός μπορούν να προκαλέσουν:
- μυρμήγκιασμα,
- μούδιασμα,
- περίεργες αισθήσεις στα άκρα.
Όμως το μούδιασμα μπορεί επίσης να σχετίζεται με:
- νευρική πίεση,
- ισχιαλγία,
- νευροπάθεια,
- άλλα νευρολογικά προβλήματα.
Άρα επίμονο ή μονόπλευρο μούδιασμα χρειάζεται αξιολόγηση.
Κάψιμο στα πόδια από άγχος
Κάποιοι περιγράφουν:
- κάψιμο,
- θερμότητα,
- περίεργη αισθητικότητα.
Το άγχος μπορεί να αλλάξει το πώς αντιλαμβανόμαστε σωματικές αισθήσεις.
Ωστόσο το επίμονο κάψιμο μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε νευροπάθειες και άλλες οργανικές καταστάσεις.
Δεν είναι σύμπτωμα που πρέπει αυτομάτως να αποδοθεί στο στρες.
Γιατί πονάνε τα πόδια μου περισσότερο όταν αγχώνομαι;
Αυτό είναι μια πολύ χρήσιμη παρατήρηση.
Αν ο πόνος:
- αυξάνεται στις περιόδους στρες,
- μειώνεται στις διακοπές,
- χειροτερεύει όταν τον παρακολουθείς,
- συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα άγχους,
τότε το άγχος μπορεί πράγματι να συμμετέχει.
Αλλά αυτό δεν αποδεικνύει ότι είναι η μόνη αιτία.
Ένας οργανικός πόνος μπορεί επίσης να γίνεται εντονότερος όταν είσαι αγχωμένος.
Τι είναι η κεντρική ευαισθητοποίηση;
Σε ορισμένες χρόνιες καταστάσεις πόνου, το νευρικό σύστημα μπορεί να γίνει πιο ευαίσθητο στα σήματα.
Αυτό περιγράφεται συχνά ως central sensitization.
Πρακτικά σημαίνει ότι το σύστημα πόνου μπορεί να γίνει πιο «ευερέθιστο».
Δεν σημαίνει:
«Το φαντάζεσαι.»
Σημαίνει ότι το ίδιο το νευρικό σύστημα έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζεται τα ερεθίσματα.
Είναι όλα τα ψυχοσωματικά συμπτώματα από άγχος;
Όχι.
Ο όρος ψυχοσωματικό είναι ευρύτερος.
Σωματικά συμπτώματα μπορεί να επηρεάζονται από:
- άγχος,
- κατάθλιψη,
- χρόνιο στρες,
- τραύμα,
- δυσκολίες ύπνου,
- φόβο για την υγεία.
Γι’ αυτό η αντιμετώπιση δεν είναι απλώς:
«Χαλάρωσε.»
Μπορεί η κατάθλιψη να προκαλεί πόνους στα πόδια;
Η κατάθλιψη μπορεί να συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα, συμπεριλαμβανομένων πόνων.
Σε ορισμένους ανθρώπους μάλιστα το σωματικό κομμάτι μπορεί να είναι πολύ έντονο.
Μπορεί να υπάρχουν:
- μυϊκοί πόνοι,
- κόπωση,
- βάρος στο σώμα,
- μειωμένη ενέργεια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πόνος σε άνθρωπο με κατάθλιψη είναι ψυχοσωματικός.
Ψυχοσωματικοί πόνοι και άγχος υγείας
Εδώ μπορεί να δημιουργηθεί ένας πολύ χαρακτηριστικός κύκλος.
1. Νιώθω πόνο
«Πονάει το πόδι μου.»
2. Καταστροφική ερμηνεία
«Μήπως έχω κάτι σοβαρό;»
3. Checking
- πιάνω τη γάμπα,
- συγκρίνω τα δύο πόδια,
- κοιτάζω αν έχει πρηστεί,
- ψάχνω Google.
4. Προσωρινή ανακούφιση
«Μάλλον είμαι καλά.»
5. Νέα αίσθηση
«Γιατί τώρα τσιμπάει;»
Και ο κύκλος ξεκινά ξανά.
Το checking μπορεί να διατηρεί την προσοχή πάνω στο σώμα και να κάνει κάθε μικρή αίσθηση πιο σημαντική.
Πώς καταλαβαίνω αν το άγχος συμμετέχει;
Μερικές ενδείξεις που μπορεί να δείχνουν ότι το άγχος παίζει ρόλο είναι:
- ο πόνος αυξάνεται σε περιόδους έντονου στρες,
- εμφανίζονται και άλλα συμπτώματα άγχους,
- υπάρχει μεγάλη παρακολούθηση του σώματος,
- ο φόβος γύρω από τον πόνο είναι δυσανάλογος,
- οι κατάλληλες εξετάσεις δεν έχουν δείξει κάποια σοβαρή αιτία.
Όμως η διάγνωση δεν πρέπει να γίνεται μόνο από αυτά.
Τι μπορώ να κάνω αν ο πόνος σχετίζεται με το άγχος;
1. Μείωσε τη μυϊκή ένταση
Μπορούν να βοηθήσουν:
- ήπιο περπάτημα,
- stretching,
- χαλάρωση,
- ζεστό μπάνιο.
Εφόσον φυσικά δεν υπάρχει ιατρικός λόγος που περιορίζει την κίνηση.
2. Βελτίωσε τον ύπνο
Ο καλός ύπνος βοηθά στη ρύθμιση:
- στρες,
- μυϊκής έντασης,
- ευαισθησίας στον πόνο.
3. Μην ελέγχεις συνεχώς το σημείο
Αν κάθε πέντε λεπτά:
- πιέζεις το πόδι,
- το συγκρίνεις,
- ελέγχεις το χρώμα,
- κάνεις Google,
μπορεί να ενισχύεις τον κύκλο του άγχους.
4. Κράτησε ημερολόγιο συμπτωμάτων
Όχι για να καταγράφεις κάθε τσίμπημα.
Αλλά για να δεις μοτίβα:
- πότε εμφανίζεται,
- τι στρες υπάρχει,
- πόσο κοιμήθηκες,
- πόσο κινήθηκες.
Μπορεί να αποκαλύψει ότι ο πόνος συνδέεται με συγκεκριμένες περιόδους έντασης.
5. Συνέχισε σταδιακά την κίνηση
Αν έχει αποκλειστεί σημαντική οργανική αιτία, η πλήρης αποφυγή κίνησης συχνά δεν βοηθά.
Η σταδιακή επιστροφή σε φυσιολογική δραστηριότητα μπορεί να μειώσει:
- φόβο,
- μυϊκή δυσκαμψία,
- αποδυνάμωση.
6. Δούλεψε το άγχος, όχι μόνο τον πόνο
Αν ο πόνος εμφανίζεται μέσα σε ευρύτερο μοτίβο:
- στρες,
- health anxiety,
- πανικού,
- συνεχούς υπερανάλυσης,
τότε η θεραπεία μόνο του συμπτώματος μπορεί να μην αρκεί.
Χρειάζεται να δουλευτεί και το σύστημα που το συντηρεί.
Βοηθά η ψυχοθεραπεία ψυχοσωματικούς πόνους;
Ναι, όταν ψυχολογικοί παράγοντες συμμετέχουν σημαντικά.
Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην αλλαγή:
- καταστροφικών ερμηνειών,
- φόβου του πόνου,
- συνεχούς checking,
- αποφυγής δραστηριοτήτων.
Δεν αντιμετωπίζει τον πόνο σαν «φαντασία».
Αντιμετωπίζει τον τρόπο με τον οποίο εγκέφαλος, σώμα και συμπεριφορά αλληλεπιδρούν.
Ψυχοσωματικός πόνος σημαίνει ότι «φταίει το μυαλό μου»;
Όχι.
Αυτός ο διαχωρισμός:
σώμα ή μυαλό
είναι συχνά υπερβολικά απλοϊκός.
Ο εγκέφαλος είναι μέρος του σώματος.
Το νευρικό σύστημα:
- επεξεργάζεται τον πόνο,
- επηρεάζει τους μυς,
- επηρεάζεται από το στρες,
- επηρεάζει την προσοχή.
Άρα πολλές φορές το σωστό μοντέλο είναι:
βιολογία + ψυχολογία + συμπεριφορά
και όχι:
«ή είναι οργανικό ή είναι στο μυαλό σου».
Συμπέρασμα
Οι ψυχοσωματικοί πόνοι στα πόδια είναι πραγματικοί.
Το άγχος και το στρες μπορούν να:
- αυξήσουν τη μυϊκή ένταση,
- κάνουν το νευρικό σύστημα πιο ευαίσθητο,
- αυξήσουν την προσοχή στις σωματικές αισθήσεις,
- ενισχύσουν τον φόβο γύρω από τον πόνο.
Αλλά υπάρχει ένας κανόνας που αξίζει να θυμόμαστε:
Δεν χαρακτηρίζουμε έναν νέο ή ανεξήγητο πόνο «ψυχοσωματικό» πριν αξιολογηθεί σωστά.
Αν όμως έχει γίνει η κατάλληλη ιατρική διερεύνηση και βλέπεις ότι:
ο πόνος αυξάνεται με το στρες,
τότε το να δουλέψεις το άγχος δεν σημαίνει ότι αγνοείς το σώμα σου.
Σημαίνει ότι αρχίζεις να αντιμετωπίζεις ολόκληρο τον μηχανισμό του πόνου.
Αποποίηση ευθύνης
Το περιεχόμενο του Psychopolis έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί διάγνωση ή εξατομικευμένη ιατρική οδηγία. Ο πόνος στα πόδια έχει πολλές πιθανές αιτίες και νέος, επίμονος ή σοβαρός πόνος χρειάζεται κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
