Το συναισθηματικό μούδιασμα ή emotional numbness / emotional blunting περιγράφει μια κατάσταση κατά την οποία τα συναισθήματα μοιάζουν πιο αδύναμα, μακρινά ή «σβηστά».
Ένας άνθρωπος μπορεί να συνεχίζει κανονικά:
- να πηγαίνει στη δουλειά,
- να μιλάει με φίλους,
- να βρίσκεται με τον σύντροφό του,
- να γελάει κοινωνικά,
- να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του,
αλλά εσωτερικά να αισθάνεται ότι παρακολουθεί τη ζωή του αντί να τη βιώνει.
Πώς μοιάζει το συναισθηματικό μούδιασμα;
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος κυριολεκτικά δεν έχει κανένα συναίσθημα.
Πιο συχνά περιγράφεται ως:
- «Νιώθω κενός.»
- «Δεν μπορώ να χαρώ αλλά ούτε και να στεναχωρηθώ κανονικά.»
- «Όλα μου είναι αδιάφορα.»
- «Ξέρω ότι αγαπάω τους ανθρώπους μου, αλλά δεν το νιώθω όπως πριν.»
- «Είμαι σαν να λειτουργώ στον αυτόματο.»
- «Ξέρω ότι κάτι θα έπρεπε να με συγκινεί, αλλά δεν συμβαίνει τίποτα μέσα μου.»
- «Νιώθω σαν να υπάρχει ένα τζάμι ανάμεσα σε εμένα και τη ζωή μου.»
Άλλα πιθανά σημάδια είναι:
- δυσκολία σύνδεσης με άλλους,
- μειωμένο ενδιαφέρον για δραστηριότητες,
- αίσθημα απομάκρυνσης,
- απουσία έντονων αντιδράσεων σε γεγονότα,
- κόπωση,
- αίσθηση «ομίχλης»,
- μειωμένη αυθόρμητη χαρά ή λύπη.
Είναι φυσιολογικό να νιώθω έτσι κάποιες φορές;
Μπορεί να συμβεί προσωρινά.
Μετά από:
- ένα σοκ,
- έναν χωρισμό,
- μια απώλεια,
- μεγάλη πίεση,
- εξάντληση,
- ένα τραυματικό γεγονός,
το μυαλό μπορεί προσωρινά να «χαμηλώσει την ένταση» των συναισθημάτων.
Στο πένθος, για παράδειγμα, το NHS αναφέρει ότι σοκ και μούδιασμα είναι συχνές πρώτες αντιδράσεις μετά από μια σημαντική απώλεια.
Το ζήτημα είναι όταν το μούδιασμα:
- επιμένει,
- γενικεύεται,
- αρχίζει να επηρεάζει σχέσεις ή λειτουργικότητα,
- ή εμφανίζεται μαζί με άλλα ψυχικά ή σωματικά συμπτώματα.
Γιατί συμβαίνει το συναισθηματικό μούδιασμα;
Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία.
Μπορεί να εμφανιστεί στο πλαίσιο πολλών διαφορετικών καταστάσεων.
1. Έντονο ή χρόνιο στρες
Όταν το νευρικό σύστημα βρίσκεται για μεγάλο διάστημα σε κατάσταση πίεσης, κάποιος μπορεί τελικά να νιώσει όχι περισσότερο άγχος, αλλά λιγότερα συναισθήματα γενικά.
Το μούδιασμα μπορεί να λειτουργεί σαν τρόπος του εγκεφάλου να περιορίσει τη συναισθηματική υπερφόρτωση.
2. Τραυματικές εμπειρίες
Μετά από τραύμα, ορισμένοι άνθρωποι νιώθουν αποκομμένοι από:
- τα συναισθήματά τους,
- τους άλλους,
- το σώμα τους,
- ή το ίδιο το γεγονός.
Στο PTSD μπορεί να υπάρχουν αλλαγές στη διάθεση και στη συναισθηματική σύνδεση, όπως δυσκολία να νιώσει ή να εκφράσει κάποιος συναισθήματα και αίσθημα απομάκρυνσης από τους άλλους.
3. Κατάθλιψη
Η κατάθλιψη δεν εκδηλώνεται πάντα ως έντονη θλίψη.
Μπορεί να μοιάζει περισσότερο με:
- κενό,
- απάθεια,
- απώλεια ενδιαφέροντος,
- έλλειψη κινήτρου,
- αίσθηση ότι τίποτα δεν έχει ιδιαίτερη σημασία.
Το NHS αναφέρει ως βασικά συμπτώματα την απώλεια ενδιαφέροντος, κινήτρου και ευχαρίστησης από τη ζωή.
Η Cleveland Clinic σημειώνει επίσης ότι για ορισμένους ανθρώπους η κατάθλιψη μπορεί να βιώνεται περισσότερο ως μούδιασμα ή απουσία συναισθήματος παρά ως λύπη.
4. Άγχος και υπερφόρτωση
Ακούγεται παράδοξο, αλλά άνθρωποι που αισθάνονται υπερβολικά πολλά για μεγάλο διάστημα μπορεί κάποια στιγμή να αισθανθούν πολύ λίγα.
Χρόνιο άγχος, συνεχής ανησυχία και υπερδιέγερση μπορούν να καταλήξουν σε αίσθηση:
«Δεν μπορώ να αντέξω άλλο, απλώς έκλεισα.»
5. Πένθος
Το μούδιασμα είναι συχνό στην αρχή μιας σημαντικής απώλειας και δεν σημαίνει ότι κάποιος «δεν αγαπούσε αρκετά» το άτομο που έχασε.
Μπορεί απλώς να είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται μια πολύ μεγάλη αλλαγή.
6. Μακροχρόνια καταπίεση συναισθημάτων
Όταν κάποιος για χρόνια μαθαίνει να:
- μην κλαίει,
- μην θυμώνει,
- μην δείχνει ευαλωτότητα,
- μην εκφράζει ανάγκες,
μπορεί σταδιακά να δυσκολεύεται όχι μόνο να εκφράσει, αλλά και να αναγνωρίσει τι αισθάνεται.
Το να «κλείνουμε» επανειλημμένα δύσκολα συναισθήματα μπορεί να κάνει δυσκολότερη την πρόσβαση και στα θετικά.
Συναισθηματικό μούδιασμα ή ανηδονία;
Αυτά τα δύο συχνά μπερδεύονται, αλλά υπάρχει χρήσιμη διαφορά.
| Συναισθηματικό μούδιασμα | Ανηδονία | |
|---|---|---|
| Τι μειώνεται; | Η ένταση πολλών ή όλων των συναισθημάτων | Κυρίως η ευχαρίστηση και το ενδιαφέρον |
| Χαρά | Μειωμένη | Μειωμένη |
| Λύπη | Μπορεί επίσης να είναι μειωμένη | Μπορεί να παραμένει έντονη |
| Θυμός | Μπορεί να είναι μειωμένος | Δεν είναι απαραίτητα |
| Αγάπη / σύνδεση | Μπορεί να μοιάζει «μακρινή» | Κυρίως μειώνεται η ανταμοιβή |
| Αίσθηση | «Δεν νιώθω σχεδόν τίποτα» | «Τίποτα δεν με ευχαριστεί» |
Και φυσικά μπορούν να συνυπάρχουν, ανηδονία και συναισθηματικό μούδιασμα.
«Δεν νιώθω αγάπη για τον σύντροφό μου»: σημαίνει ότι τελείωσε η σχέση;
Όχι απαραίτητα.
Αυτό είναι section που θεωρώ ότι μπορεί να πιάσει πολύ καλό long-tail traffic.
Όταν κάποιος είναι συναισθηματικά μουδιασμένος, μπορεί να δυσκολεύεται να νιώσει:
- αγάπη,
- ενθουσιασμό,
- έλξη,
- νοσταλγία,
- τρυφερότητα,
απέναντι ακόμα και στους σημαντικότερους ανθρώπους της ζωής του.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η σχέση έχει τελειώσει.
Χρειάζεται να εξεταστεί αν:
- το μούδιασμα αφορά μόνο τον συγκεκριμένο άνθρωπο,
- ή αν αφορά σχεδόν όλη τη ζωή.
Αν κάποιος λέει:
«Δεν νιώθω τίποτα για κανέναν, ούτε για πράγματα που αγαπούσα»
τότε το πλαίσιο είναι διαφορετικό από:
«Νιώθω κανονικά γενικά, αλλά όχι για τον σύντροφό μου.»
Γιατί αισθάνομαι σαν να είμαι «στον αυτόματο»;
Η αίσθηση του αυτόματου πιλότου είναι συχνός τρόπος με τον οποίο περιγράφεται το συναισθηματικό μούδιασμα.
Το άτομο μπορεί να:
- ξυπνά,
- δουλεύει,
- τρώει,
- μιλάει με κόσμο,
- κοιμάται,
χωρίς να νιώθει ιδιαίτερη παρουσία ή σύνδεση με αυτό που κάνει.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχουν και αποσυνδετικά συμπτώματα, όπως αίσθηση ότι κάποιος παρατηρεί τον εαυτό του από απόσταση ή ότι το περιβάλλον μοιάζει παράξενα μη πραγματικό.
Αυτό όμως δεν πρέπει να αυτοδιαγιγνώσκεται ως αποπροσωποποίηση ή αποπραγματοποίηση μόνο από μια περιγραφή στο internet.
Συναισθηματικό μούδιασμα και αντικαταθλιπτικά
Αυτό θέλει οπωσδήποτε δικό του section λόγω του cluster που χτίζουμε.
Ορισμένοι άνθρωποι που λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά, ιδιαίτερα SSRIs και SNRIs, αναφέρουν emotional blunting, δηλαδή μειωμένη ένταση τόσο θετικών όσο και αρνητικών συναισθημάτων.
Υπάρχει όμως μια σημαντική δυσκολία:
το emotional blunting μπορεί σε κάποια άτομα να σχετίζεται με το φάρμακο, αλλά σε άλλα μπορεί να αποτελεί υπολειπόμενο σύμπτωμα της ίδιας της κατάθλιψης. Η έρευνα δεν έχει λύσει πλήρως αυτή τη διάκριση.
Γι’ αυτό αν κάποιος παρατηρήσει: «Η κατάθλιψή μου είναι καλύτερη, αλλά τώρα αισθάνομαι σαν να μην έχω ούτε θετικά ούτε αρνητικά συναισθήματα», αξίζει να το συζητήσει με τον γιατρό του.
Δεν πρέπει να σταματήσει μόνος του το αντικαταθλιπτικό.
Μπορεί το Cipralex να προκαλέσει συναισθηματικό μούδιασμα;
Η εσιταλοπράμη ανήκει στα SSRIs και, όπως και άλλα φάρμακα αυτής της κατηγορίας, έχει συσχετιστεί σε ορισμένους ασθενείς με αναφορές emotional blunting.
Δεν σημαίνει ότι θα συμβεί σε όλους και δεν μπορούμε μόνο από την παρουσία του συμπτώματος να γνωρίζουμε αν ευθύνεται το φάρμακο ή η κατάθλιψη.
Αν εμφανιστεί μετά την έναρξη ή την αύξηση μιας αγωγής, είναι χρήσιμο να συζητηθεί με τον θεράποντα.
Το συναισθηματικό μούδιασμα σημαίνει ότι έχω κατάθλιψη;
Όχι απαραίτητα.
Αλλά αν μαζί με το μούδιασμα υπάρχουν:
- χαμηλή διάθεση,
- απώλεια ενδιαφέροντος,
- κόπωση,
- προβλήματα ύπνου,
- δυσκολία συγκέντρωσης,
- αισθήματα ενοχής ή αναξιότητας,
- απελπισία,
τότε χρειάζεται να διερευνηθεί η πιθανότητα κατάθλιψης.
Πώς γίνεται η αξιολόγηση;
Δεν υπάρχει εργαστηριακή εξέταση που να λέει:
«Έχετε emotional numbness.»
Η αξιολόγηση βασίζεται στο ιστορικό και στο συνολικό πλαίσιο.
Ένας επαγγελματίας μπορεί να διερευνήσει:
- πότε ξεκίνησε,
- αν συνέβη κάποιο σημαντικό γεγονός πριν,
- αν υπάρχει κατάθλιψη ή άγχος,
- πιθανό τραύμα,
- ύπνο και ενέργεια,
- χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών,
- φάρμακα,
- σωματικά συμπτώματα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται και ιατρικός έλεγχος, επειδή καταστάσεις όπως αναιμία ή διαταραχές θυρεοειδούς μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη διάθεση και τη λειτουργικότητα.
Τι μπορώ να κάνω όταν δεν αισθάνομαι τίποτα;
Το πρώτο βήμα δεν είναι να πιέσεις τον εαυτό σου:
«Πρέπει να αισθανθώ χαρά.»
Αυτό συνήθως αυξάνει την απογοήτευση.
Πιο χρήσιμο μπορεί να είναι να επαναφέρεις σταδιακά επαφή με το σώμα, τις αισθήσεις και την καθημερινότητα.
Για παράδειγμα:
- παρατήρησε θερμοκρασία, μυρωδιές, ήχους και αφή,
- περιέγραψε τι αισθάνεται το σώμα σου αντί να ψάχνεις αμέσως «ποιο συναίσθημα έχω»,
- διατήρησε βασικές κοινωνικές επαφές,
- συνέχισε κάποιες σημαντικές δραστηριότητες ακόμη κι αν η ανταμοιβή είναι μικρή,
- κατέγραψε μικρές αλλαγές αντί να ψάχνεις ξαφνική επιστροφή της χαράς.
Mindfulness, θεραπευτική διερεύνηση και σωματική δραστηριότητα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέρος μιας ευρύτερης προσέγγισης, ανάλογα με την αιτία.
Χρειάζεται ψυχοθεραπεία;
Μπορεί να βοηθήσει ιδιαίτερα όταν το μούδιασμα σχετίζεται με:
- χρόνιο στρες,
- καταπίεση συναισθημάτων,
- τραυματικές εμπειρίες,
- κατάθλιψη,
- άγχος,
- δυσκολίες στις σχέσεις.
Ο στόχος δεν είναι απλώς:
«να σε κάνουμε να νιώσεις».
Είναι να καταλάβουμε γιατί το σύστημα άρχισε να αποσυνδέεται από τα συναισθήματα και να δημιουργηθεί σταδιακά μεγαλύτερη ανοχή και πρόσβαση σε αυτά.
Σε τραύμα, θεραπείες που είναι ειδικά σχεδιασμένες για trauma-related συμπτώματα μπορεί να είναι κατάλληλες ανάλογα με την αξιολόγηση.
Πόσο διαρκεί;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη διάρκεια.
Μπορεί να κρατήσει:
- ώρες ή ημέρες μετά από σοκ,
- εβδομάδες σε έντονο στρες ή πένθος,
- ή περισσότερο αν σχετίζεται με κατάθλιψη, τραύμα ή άλλη κατάσταση.
Το πόσο θα διαρκέσει εξαρτάται κυρίως από την αιτία και το αν αυτή αντιμετωπίζεται.
Θα επιστρέψουν τα συναισθήματά μου;
Στις περισσότερες περιπτώσεις το συναισθηματικό μούδιασμα δεν χρειάζεται να θεωρείται μόνιμη κατάσταση.
Όταν εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί αυτό που το διατηρεί, η συναισθηματική ανταπόκριση μπορεί να επανέλθει σταδιακά.
Και συνήθως δεν συμβαίνει σαν διακόπτης:
σήμερα δεν αισθάνομαι τίποτα → αύριο αισθάνομαι τα πάντα.
Μπορεί πρώτα να εμφανιστούν μικρές στιγμές:
- ενδιαφέροντος,
- συγκίνησης,
- εκνευρισμού,
- χαράς,
- σύνδεσης.
Αυτές οι μικρές μεταβολές μπορεί να είναι σημαντικότερες από όσο φαίνονται.
Πότε χρειάζεται βοήθεια;
Αξίζει να μιλήσετε με επαγγελματία ψυχικής υγείας ή γιατρό όταν:
- αισθάνεστε μουδιασμένοι για εβδομάδες,
- το σύμπτωμα χειροτερεύει,
- απομακρύνεστε από όλους,
- δυσκολεύεστε να λειτουργήσετε,
- δεν αισθάνεστε πια ενδιαφέρον ή νόημα,
- εμφανίστηκε μετά από αλλαγή φαρμακευτικής αγωγής,
- συνυπάρχουν συμπτώματα κατάθλιψης, PTSD ή αποσύνδεσης.
Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοτραυματισμού, αυτοκτονίας ή ότι δεν θέλετε να ζείτε, χρειάζεται άμεση επαγγελματική βοήθεια. Η κατάθλιψη μπορεί να περιλαμβάνει αυτοκτονικές σκέψεις και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως απλό αποτέλεσμα «κακής διάθεσης».
Συναισθηματικό μούδιασμα δεν σημαίνει ότι δεν αγαπάς ή δεν νοιάζεσαι
Αυτό θα το κρατούσα οπωσδήποτε κοντά στο τέλος.
Όταν κάποιος δεν μπορεί να νιώσει έντονα, εύκολα αρχίζει να αμφισβητεί:
- τη σχέση του,
- τον χαρακτήρα του,
- τα συναισθήματά του,
- ολόκληρη τη ζωή του.
«Αν δεν νιώθω αγάπη, μήπως δεν αγαπάω;»
«Αν δεν συγκινούμαι, μήπως είμαι ψυχρός;»
«Αν δεν νιώθω λύπη, μήπως δεν με νοιάζει;»
Όμως το να μην έχεις πρόσβαση σε ένα συναίσθημα αυτή τη στιγμή δεν είναι απαραίτητα το ίδιο με το να μην υπάρχει αυτό το συναίσθημα ή ο δεσμός.
Όταν το μούδιασμα είναι γενικευμένο, είναι πιο χρήσιμο πρώτα να κατανοηθεί τι συμβαίνει συνολικά και μετά να ληφθούν μεγάλες αποφάσεις αποκλειστικά βάσει του «τι αισθάνομαι σήμερα».
Συμπέρασμα
Το συναισθηματικό μούδιασμα είναι μια εμπειρία κατά την οποία τα συναισθήματα φαίνονται:
- επίπεδα,
- μακρινά,
- αδύναμα,
- ή σχεδόν απόντα.
Μπορεί να εμφανιστεί μετά από υπερβολικό στρες ή τραύμα, αλλά και στο πλαίσιο κατάθλιψης, PTSD, πένθους, αποσύνδεσης ή φαρμακευτικής αγωγής.
Το σημαντικότερο είναι να μην αντιμετωπίζεται αυτόματα ως: «έτσι είμαι πλέον».
Αν επιμένει, αξίζει να διερευνηθεί τι βρίσκεται πίσω από αυτό.
Το περιεχόμενο του Psychopolis είναι ενημερωτικό και εκπαιδευτικό και δεν αποτελεί διάγνωση ή εξατομικευμένη θεραπευτική οδηγία. Επίμονο συναισθηματικό μούδιασμα, ιδιαίτερα όταν επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα ή συνοδεύεται από κατάθλιψη, αποσύνδεση ή σκέψεις αυτοτραυματισμού, χρειάζεται αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία υγείας.
